علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٦٦ - ٣ عطا و بخشش
را پاسخ مىدهد و براى رسيدن به اين مقصد برتر به او مدد مىرساند و نظام هستى را براى يارى وى بسيج مىكند كه: «كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاء وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ وَمَا كَانَ عَطَاءُ رَبِّكَ مَحْظُورًا؛[١] هر دو [دسته] اينان و آنان را از عطاى پروردگارت مدد مىبخشيم و عطاى پروردگارت [از كسى] منع نشده است.»
بنده معطى، بنده دستگيرى است كه هماره با عظمت و بزرگمنشى، به اطرافيان مهر مىورزد و عطاياى خويش را به آنان ارزانى مىدارد و به اندازه سعه بال به آنان مدد مىرساند تا به خيرى كه درپى به دست آوردن آن هستند، برسند. اين عطايا- به گفته محيىالدين ابنعربى- به چندگونه جلوه مىكنند كهچهار گونه آن عبارتند از: عطاى كرمى، عطاى جودى، عطاى سخاوتى و عطاى ايثارى.[٢]
عطاى كرمى از بنده بزرگى برمىآيد كه صاحب مكارم اخلاقى بسيار است؛ بندهاى كه هنگام برخورد با شخصى نيازمند، پيش از آنكه او ابراز نياز كند، نيازش را برآورد. امامحسن مجتبى (ع) مىفرمايد: «كرمْ اعطاى پيش از خواهش است.»[٣] وى هنگام برآورى نياز، نرمش عطوفانه دارد و با بلندهمتى، دست نيازمند را گرفته، از اين عطا مسرور مىشود و لذت مىبرد.
عطاى جودى از كسى برآيد كه جانش معدن طهارت و پاكى است و لذا آنچه را كه ديگران از عطاى آن دريغ مىكنند و او با رنج و تلاش به دست آورده است، به فردى مستحق عطا كند و با وجود احتمال زيان و خسارت، نه واهمهاى داشته باشد و نه اميد پاداشى. امامعلى (ع) مىفرمايد:
[١] - اسراء( ١٧): ٢٠.
[٢] - بنگريد به: محيىالدين ابنعربى، الفتوحات المكيه، ج ٣، ص ٤٩٦؛ ج ١، ص ٥٨٥.
[٣] -« اما الكرم فالتبرّع بالمعروف و الاعطاء قبل السؤال.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٤٤، ص ٨٩.)