علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٨٦ - الف) معرفت توحيدى

سبحان با آفريده‌ها مواجه مى‌شود «وجه الله» مى‌گويند:

وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ‌؛[١] و مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر سو رو كنيد، روى [به‌] خداست. آرى خدا گشايش‌گر داناست.[٢]

اين جهت وجه‌اللهى كه با آفريده‌ها در ارتباط مستقيم است، براى آفريده‌ها نيز جهت مواجهه مستقيم با خداى سبحان را به وجود مى‌آورد كه از اين دريچه به خداى سبحان توجه كنند. در فرهنگ عرفانى به اين جهت «سرّ وجودى» و «وجه خاص» مى‌گويند.[٣] وجه خاص در انسان در فراخناى دل اوست كه «سرّ سويداى دل» نام دارد و دريچه مستقيم توجه قلبى به خداى سبحان است. داود قيصرى مى‌نويسد:

طريق وجه خاص براى هر قلبى است كه با آن به پروردگارش توجه مى‌كند و به آن، طريق سرّ نيز گويند؛ در وجه خاص هيچ واسطه‌اى بين قلب و پروردگارش نيست.[٤]

[١] - بقره( ٢): ١١٥.

[٢] - سيد محمدحسين طباطبايى، الميزان، ج ١، ص ٢٥٨.

[٣] - بنگريد به: محيى‌الدين ابن‌عربى، الفتوحات المكيه، ج ١، ص ٣١٩؛ ج ٢، ص ١٧٧، ٥٦٧ و ٦٤٧؛ ج ٣، ص ٢٣، ٣٤٣ و ٤٩٥؛ ج ٤، ٢٢٣؛ صدرالدين قونوى، النصوص، ص ٢٦؛ همو، النفحات الالهية، ص ١٣٩؛ همو، مفتاح الغيب، ص ٥؛ مؤيدالدين جندى، شرح فصوص الحكم، ص ٩٧، ٩٩ و ٦٠٩؛ عفيف‌الدين تلمسانى، شرح مواقف النفرى، ص ١٥١؛ عبدالرزاق كاشانى، شرح فصوص الحكم، ص ١١٤؛ داود قيصرى، شرح فصوص الحكم، ص ٢٩٧ و ٣٤٣؛ محمد بن حمزه فنارى، مصباح الأنس، ص ٢٣، ٣٨، ٢٦٨ و ٣١٠؛ عبدالرحمن جامى، نقد النصوص، ص ٢٤٣؛ سيد جلال‌الدين آشتيانى، مقدمه مصباح الهداية، ص ٨٣؛ حسن حسن‌زاده آملى، ممد الهمم، ص ٧٠؛ سيد على قاضى، شرح دعاى سمات، ص ٦٤.

[٤] - داود قيصرى، شرح فصوص الحكم، ص ٢٩٧.