موضع حقيقى بماند و از مرز خارج نگردد و به ضد آن مقام مبتلا نشود. ثانياً به صفا و زلالى آن مقام نزديك گردد؛ مانند تقسيم محاسبه به محاسبه نفس، محاسبه قلب و محاسبه سرّ و تعريف محاسبه نفس به ظاهر ادب شريعت، محاسبه قلب به ترك ملاحظات در باطن و محاسبه سرّ جمع همّ براى تقرب به خداى سبحان. آفت محاسبه نفس، غفلت و آفت محاسبه سرَ قلب، شيرينى وسواس و آفت محاسبه سرّ نيز كثرت ملاحظات است.

كتاب منازل السائرين پس از مشرب الارواح، كامل‌ترين كتاب در ترتيب منازل است؛ گرچه خود از جهت نظم بهتر از آن است. نويسنده كتاب پيش از نگارش اين اثر جاودان در سنين جوانى رساله‌اى به پارسى نگاشته و آن را صدميدان نام نهاده كه زمينه نوشتن منازل السائرين به زبان عربى را فراهم ساخته است. اگرچه از حيث ترتيب منازل و دقت عرفانى با صد ميدان تفاوت دارد. خواجه خود جايگاه هدفمند اين كتاب را در مقدمه آن يادآور گشته و گفته است:

و بعد، مدتى عده‌اى از دوستداران شناخت منازل [و] رهروان راه حق- عزّ اسمه- كه از عارفان اهل هرات و غير هرات بودند، از من مى‌خواستند كه در معرفى اين منازل، چنان سخن بگويم كه نشانه‌هاى هر منزل را بشناسند. من نيز با خيرخواهى و مددجويى از خداوند، درخواست آنها را پذيرفتم. علاوه بر اين، درخواست ديگر آنها اين بود كه من ترتيب مقامات را چنان رعايت كنم كه توالى آنها معلوم باشد و فروع هر مقامى را به خوبى نشان دهد .... بنابراين به بيان اصول مقامات كه تمام فروع آنها را دربر مى‌گيرد و مقصود از آنها را نشان مى‌دهد، پرداختم ... و عده‌اى از پيشينيان و پسينيان در اين موضع، كتاب‌هايى نوشته‌اند كه چه بسا تو آنها- يا بيشترشان- را با وجود زيبايى، بسنده و كافى نبينى؛ چه برخى فقط به اصول اشاره كرده‌اند؛ ولى آنها را به تفصيل توضيح نداده‌اند. برخى ديگر، حكايات را گردآورى كرده؛ ولى آنها را نپيراسته‌اند و به بيان نتيجه آن حكايات نپرداخته‌اند. برخى مقامات خاصان را از آنچه براى عوام ضرورى است، جدا نساخته‌اند. عده‌اى ديگر، هر شطح چيره را مقام‌