علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣٢٩ - ٧ صبر
آگاه است؛ پس بايد بردبارانه به انتظار بنشيند تا حكم الاهى چه باشد و سرنوشت چه پيش آورد؛ چنانكه امام صادق (ع) فرمودند:
كمترين حد توكل آن است كه تو هنگام تلاش از مقدرات تعيينشده پيشى نگيرى و از آنچه براى تو قسمت شده، سرباز نزنى و با آنچه وقوع يافتن آن ممكن نيست، مواجه نشوى.[١]
امام حسن مجتبى (ع) نيز مىفرمايد:
با كوشش پر كشمكش به دنبال امر مطلوب خويش نرو و نيز همانند متكيانِ مطيع بر قَدَر الاهى تكيه نكن؛ زيرا خواستن فضل و نعمت از سنت است و به آهستگى در ره طلب رفتن از عفت. چنين نيست كه عفت رزق را دفع كند و حرص نعمت را جلب كند؛ زيرا رزق قسمت شده و حرصخورى به كارگيرى گناهان و خطاياست.[٢]
٧. صبر
معناى لغوى صبر، حبس، ممانعت و نگهداشت و ضد جزع يا ناشكيبايى است و در اصطلاح به معناى حبس و نگهداشتن دل از بىتابىها، آشفتگىها، دلواپسىها در برابر تنگناها[٣] و تحمّل تلخى ناگوارىهاى آن تنگناهاست؛ بىآنكه اينگونه تلخىها در ميان مردم در حالات ظاهرى سالك آشكار گردد؛[٤] يعنى «هنگام بروز آن تنگنا اولًا كسالت و تنبلى به وى روى نياورد [و از تحمل دست برندارد]. ثانياً از آن تنگنا ننالد و بىتابى نكند و ثالثاً [در ميان مردم] از خداى خويش شكوه و
[١] -« و ادنى حد التوكل ان لاتسابق مقدورك بالهمة و لاتطالع مقسومك و لاتستشرف معدومك.»( همان، ص ٤١٢.)
[٢] - محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٧٨، ص ١٠٦.
[٣] - بنگريد به: نصرالدين محمد طوسى، اوصاف الأشراف، ص ١٠٨.
[٤] - بنگريد به: عبدالرزاق كاشانى، شرح منازل السائرين، ص ١٩٥.