علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٠٣ - ٤ دسته تنظيم و انسجامبخشى

غنى و مقام مراد» در مقام ترقى از چهار وادى پيشين كه در مقام اصلاح باطن هستند، برآمده تا به پنج وادى پسين كه مواهب الاهى مى‌باشند برسد. لذا وادى اصول، پل ارتباطى و مواصلاتى بين اين دو صنف وادى است. سپس وارد وادى «اوديه» مى‌گردد كه موطن هجوم كيدهاى شيطان و محل مهالك نفسانى است و معظم منازل سير و سلوك در آن نهفته است كه آن منازل عبارتند از: «احسان، علم، حكمت، بصيرت، فراست، تعظيم، الهام، سكينه، طمأنينه و همت».

سالك بايد با سعى بليغ در مقام كسب اين منازل برآيد؛ از اين‌رو با كسب آغاز مى‌كند تا به تدريج، قوه جذبه و موهبت در وى ظاهر گردد و اندك‌اندك با ادامه اين كسب، جذبه و موهبت بر تمامى دل حاكم شود و به وادى «احوال» كه منازل آن مواهب الاهى است، وارد گردد. منازل اين وادى عبارتند از: «محبت، غيرت، شوق، قلق، عطش، وجد، دهش، هيمان، برق و ذوق». سپس وارد وادى «ولايات» كه بيان‌گر مراتب فناست، مى‌گردد و در آن اسم و رسم سالك محو مى‌شود و عين و اثرش از ميان برمى‌خيزد و خداى سبحان، متولى امور عبد فانى مى‌گردد. منازل اين وادى عبارتند از: «لحظه، وقت، صفا، سرور، سرّ، نفس، غربت، غرق، غيبت و تمكن». آنگاه در وادى «حقايق» جاى مى‌گيرد و در اين وادى، به نهايت مراتب تدلّى، يعنى عروج مقربين و بدايت مقامات تدلى، يعنى نزول مقربين از حق به خلق مى‌رسد و لباس بقاى بالله را مى‌پوشد و با شرح صدر الاهى به ميان مردم باز مى‌گردد و با ديده‌اى حقانى به آنان مى‌نگردد و با يافت منازلِ «مكاشفه، مشاهده، معاينه، حيات، قبض، بسط، سكر، صحو، اتصال و انفصال» به ارشاد آنان مى‌پردازد و آنان را به سعادت و كمال رهنمون مى‌سازد. سپس وارد وادى «نهايات» كه وادى رهيدگى كامل از قيد تعيّن و تقيّد وجودى است، مى‌گردد و به منازلى نايل مى‌شود كه عبارتند از: «معرفت، فنا، بقا، تحقيق، تلبيس، وجود، تجريد، تفريد، جمع و توحيد».