علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٨٦ - ١ كبر
امامصادق (ع) فرمودند:
هيچ مردى تكبر يا گردنفرازى نمىكند، مگر به سبب احساس خوارى و حقارتى كه در خود يافت.[١]
از اينرو خداى سبحان پس از آنكه ابليس از سجده بر آدم سر باز زد و خود را برتر شمرد، به وى فرمود:
قَالَ فَاهْبطْ مِنْهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنْ الصَّاغِرِينَ؛[٢] فرمود از آن [مقام] فرو شو، تو را نرسد كه در آن [جايگاه] تكبر نمايى، پس بيرون شو كه تو از خوارشدگانى.
با شناخت اين دو سبب بهعنوان ريشههاى كبرورزى بايد به داروى درمان آن دست يازيم؛ داروى يگانهاى با نام تواضع (فروتنى) كه در زبان علماى اخلاق و عرفان شهرت دارد. امام على (ع) فرمودند: «با فروتنى به جنگ كبر رويد»[٣] كه البته اين دارو را بايد از دو طريق علمى و عملى فراهم آورد. شيوه علمى به درمان جان آدمى مىپردازد تا ريشه بزرگفروشى و بزرگبينى (عجب) را بزدايد و او را متواضع سازد و شيوه عملى به درمان رفتار انسانى مىپردازد تا اظهار بزرگفروشى را به اظهار فروتنى مبدل سازد و اندكاندك جان را به فروتنى آراسته كند.
گام علمى در درمان بزرگبينى به شناخت عظمت خداى سبحان در نظام هستى بستگى دارد؛[٤] خدايى كه بهعنوان مولاى هستى بر سراسر نظام وجودى، سيطره مالكى و سلطه قادرى دارد. اين شأن مالكى كه با غناى مطلق همراه
[١] -« ما من رجل تكبّر او تجبّر إلا لذلة وجدها فى نفسه.»( محمد بن يعقوب كلينى، الأصول من الكافى، ج ٢، ص ٣١٢.)
[٢] - اعراف( ٦): ١٣.
[٣] -« ضادوا الكبر بالتواضع.»( عبدالواحد آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ح ٥٩٢٠.)
[٤] - بنگريد به: ابوحفص عمر بن محمد سهروردى، عوارف المعارف، ص ١٤٥.