اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٩١ - ٤ تقسيم محقق شهيد صدر(رحمة الله عليه)

٢) دليل‌هايى كه شارع در جعل آنها كاشفيت را لحاظ ننموده و تنها به تعيين وظيفه عملى نظر داشته كه از آنها به اصول عمليه تعبير مى‌شود.

بنابر اين، اقسام اصلى مباحث اصول بدين ترتيب خواهند بود:

١) ادله شرعيه؛

٢) ادله عقليه؛

٣) اصول عمليه.

مبحث مربوط به ادلّه شرعيه، سه جهت بحث دارد:

١) دلالت دليل شرعى كه بايد درباره حدود و قواعد و قوانين اين دلالت بحث شود كه مباحث الفاظ در اين بخش جاى مى‌گيرند؛

٢) اثبات صدور آن از سوى شارع يا به تعبيرى: اثبات صغراى استدلال فقهى. مباحثى نظير: تواتر، اجماع، خبر واحد، سيره و شهرت درباره اثبات صدور دليل از شارع بحث مى‌كنند؛

٣) حجّيت دلالت دليل يا اثبات كبراى استدلال فقهى كه مبحث حجّيت ظهور و تبعيت دلالت التزامى از دلالت مطابقى در حجّيت در اين قسمت، جاى دارند.

و مبحث ادله عقليه كه در اين مبحث پيرامون آن دسته از قضاياى عقلى كه مى‌توان از آنها به نتيجه حكم شرعى دست يافت، بحث مى‌شود. اين قضايا بر دو دسته‌اند:

١) قضايايى كه مى‌توانند بدون مقدّمه شرعيه حكم شرعى را نتيجه دهند كه‌ مستقلات عقليه‌ نام دارند؛

٢) قضايايى كه تنها با ضميمه مقدّمه شرعيه حكم شرعى را نتيجه دهند كه غير مستقلات عقليه از آنها تعبير مى‌شود.

در مباحث ادله عقلى به دو نوع بحث پرداخته مى‌شود:

١) بحث صغروى كه پيرامون اصل حكم عقل است كه: آيا عقل چنين حكمى مى‌كند يا نه؟