اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٥٨ - ٣ ترتب صدقى

\* مصداق تامّ «مؤمن» ١٠٠% از طبيعت مفهوم مؤمن را دارد كه موجب مى‌شود مصداقى كه ٩٠% آن مفهوم را دارد؛ با مصداق اوّل تشابه و تطابق نسبى داشته باشد. لذا مفهوم، بر مصداق مشتمل بر ٩٠% طبيعت نيز صدق مى‌كند؛

\* از سويى ديگر: مصداق مشتمل بر ٩٠% از طبيعت مفهوم مؤمن، با مصداق مشتمل بر ٨٠% از اين مفهوم؛ تشابه و تطابق نسبى دارد كه موجب مى‌شود مصداق مشتمل بر ٨٠% با مصداق برتر تشابه و مطابقت داشته باشد و در نتيجه مفهوم طبيعت، بر مصداق مشتمل بر ٨٠% مفهوم نيز منطبق شود؛

\* و از سويى ديگر: مصداق ٨٠% با مصداق ٧٠%، و مصداق ٧٠% با ٦٠% و هكذا .. تا آنجا كه اين تطابق و تشابه با مصداق برتر ادامه يابد؛ صدق مفهوم نيز ادامه خواهد داشت. و آنجا كه اين تطابق و تشابه با مصداق برتر متوقّف شود؛ مصداقيت براى مفهوم نيز منتفى مى‌گردد.

نتيجه اين ترتّب صدقى اين است كه معيار اصلى مصداقيت براى مفهوم، تطابق و تشابه بلاواسطه يا مع الواسطه با مصداق برترى است كه مصداق تامّ طبيعت و ١٠٠% با طبيعت مفهوم مورد نظر- نظير مفهوم «مؤمن»- اتّحاد مصداقى دارد.

از آنچه گفتيم دو نتيجه گرفته مى‌شود:

١) كليه مفاهيم تشكيكى كه داراى مراتب وجودى متفاوت هستند، از يك مصداق معيارى برخوردارند كه مع الواسطه يابلا واسطه ملاك صدق آن مفهوم برساير مراتب وجودى آن مفهوم مى‌باشد. و در بين مفاهيم دينى مفهوم «مؤمن»- يعنى مؤمن به خدا و رسول- از اين قبيل مفاهيم است، و طبق آنچه در آيات و روايات آمده است اميرالمؤمنين على (ع)؛ مصداق تام اين مفهوم و معيار صدق آن بر ساير مصاديق است؛

٢) واژه «شهيد»- كه در كاربردهاى قرآنى به‌معناى معيار و ملاك عينى به كاررفته است- از مفاهيمى است كه مصاديق ترتّبى دارد بدين معنا كه مصداقى از شهيد، شاهد بر جميع مصاديق «شهيد» مى‌باشد و لذا شاهد شاهدان است، و ساير مصاديق «شهيد» هر مصداقى به لحاظ مرتبه شهادتى كه دارد شاهد بر مرتبه ما دون خواهد بود، و بدين‌