اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٢٣ - توضيح بيشتر

قاعده چهارم: قاعده اوّلويت صدق بر معناى تام در مفاهيم تشكيكى‌

از آنچه در قاعده دوم گفته شد- كه حاصلش چنين بود: آنچه وضع لفظ براى معنا نتيجه مى‌دهد حكايت لفظ است از طبيعت معنا بدون آنكه لواحق و عوارض معنا در موضوع له دخالت داشته باشند- نتيجه ديگرى نيز به دست مى‌آيد و آن اين است كه مصداق بلا واسطه و يقينى هر معناى ذى تشكيك به لحاظ مراتب وجود، مصداق تام آن معناست و مصاديق غير تامه مصاديق مع الواسطه آن معنا هستند كه به واسطه صدق معنا بر مصداق اتمّ مصداق معنا قرار مى‌گيرند.

توضيح بيشتر

توضيح بيشتر اين مطلب نياز به چند مقدّمه دارد:

مقدمه اوّل‌: معانى به لحاظ صدق و انطباق بر وجود خارجى دو گونه‌اند:

١) متواطى؛

٢) مشكك.

\* مفاهيم متواطى، مفاهيمى هستند كه تحقق طبيعت آن مفاهيم در همه مصاديق به طور يكسان است؛ از قبيل مفاهيم: «مرد»، «زن»، «انسان»، «حيوان»، «شجر»، «حجر»، «آب»، «خاك» و امثال آنها. در اين دسته از مفاهيم، طبيعت مفهوم در همه مصاديق به طور يكسان تحقق دارد و همه مصاديق از ناحيه صدق مفهوم بر آنها در عرض يكديگر قرار دارند. مثلًا: مفهوم «انسان» بر «زيد»، «بكر»، «عمرو»، و ... به طور يكسان صدق مى‌كند، زيد به همان‌اندازه‌