اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٠٢ - \* اصطلاح«موضوع»

فعل مكلّف- كه متعلق حكم است- تعلق و نسبتى با اشياى خارجى گوناگون دارد:

١) نخستين تعلق فعل مكلّف به فاعل آن است كه شخص مكلّف است.

٢) دومين تعلق فعل مكلّف به مفعول به يا متعدّى إليه آن است.

٣) سومين تعلّق فعل مكلّف به قيود زمانى و مكانى، يا به تعبيرى ديگر: ظرف زمانى و مكانى است.

٤) چهارمين تعلق فعل مكلّف به آلت فعل است.

اين متعلّقات چهارگانه فعل، همگى امور خارجى‌اند:

\* مثال نوع اول متعلق فعل كه فاعل آن است «ناس» در آيه كريمه: (وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ)[١]؛

\* مثال نوع دوم متعلق فعل «وجوهكم وأيديكم» در آيه كريمه: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ)[٢] و نيز «صعيداً» در: (فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً)[٣] است؛

\* مثال نوع سوم متعلق فعل «ليل» در: (ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ)[٤]، يا «دلوك الشمس» در (أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ)[٥]؛

[١] . سوره آل عمران: ٩٧.

[٢] . سوره مائده: ٦.

[٣] . سوره نساء: ٤٣.

[٤] . سوره بقره: ١٨٧.

[٥] . سوره اسراء: ٧٨.