اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٧٢ - ١ مشكل تصور جامع بين افراد صحيح

مقتضى صحّت در صحت‌اند، و تأثير شرط، متأخّر از اقتضاى مقتضى است.

نظر محقّق خوئى:

به نظر مى‌رسد در پاسخ اشكال شيخ، بهتر است همان گفته شود كه محقّق خوئى فرموده كه ترتّب بين شرط و جزء در عالم وجود است نه در عالم مفهوم و آنچه در مقام تسميه دخيل در مسمّاست، مفهوم اجزاء و شرايط است نه وجود خارجى آنها[١].

مطلب چهارم: تصوير جامع بين افراد صحيح و اعم‌

نظر به اينكه هر يك از الفاظ دالّه بر معانى شرعيه نظير صلاة و صوم و غير ذلك بر معناى واحدى دلالت دارند كه موضوع له اين الفاظ است، بنابر اين، بر اساس هر يك از دو مبنا در ما نحن فيه (مبناى قول به صحيح يا قول به اعم) لازم است جامعى بين افراد هر يك از صحيح يا اعم وجود داشته باشد كه صورت حين الوضع معنا را شكل دهد و ملاك جريان و صدق اسم عبادت بر مسمّاى آن باشد، بنابر اين، لازم است بررسى كنيم تا معلوم شود، بنابر هر يك از دو مبنا چگونه مى‌توان تصوّرى از جامع بين افراد داشت. ابتدا درباره جامع بين افراد صحيح وسپس درباره جامع بين افراد اعم به بحث مى‌پردازيم:

[١]: مشكل تصور جامع بين افراد صحيح:

در امكان تصوير جامع بين افراد صحيح اشكالى كرده‌اند كه بيان فنّى اشكال را استاد شهيد صدر (قدس سره) چنين تقرير مى‌فرمايد: تصوّر جامع بين افراد صحيح يا به نحو بسيط است يا مركب. تصوّر جامع مركب ممكن نيست؛ زيرا از دو حال خارج نيست كه هر دو غير ممكن‌اند:

١) يا آنكه جميع قيود در نظر گرفته مى‌شود كه طبيعتاً لازم آن عدم صدق در موارد فقدان بعضى از قيود است آنجا كه فاقد به دليل وجود عذر صحيح است؛

[١] . المحاضرات، ج ١، ص ١٤٥.