اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٢٦ - توضيح بيشتر

مصداقى است كه مفهوم «سفيدى» صد در صد از آن منتفى است و بر آن صدق نمى‌كند.

بنابر اين، مرتبه اوّل، مرتبه صدق قطعى و يقينى خالى از شك و ترديد است امكاناً و فعلًا، و مرتبه چهارم، مرتبه انتفاى يقينى صدق مفهوم سفيد است؛ لكن در مرتبه دوم و سوم- كه در اينجا مقصود مرتبه كلّى است كه ممكن است هر يك مرتبه از اين دو مرتبه مشتمل بر ده‌ها يا صدها مرتبه باشد- مرتبه صدق مشكوك مفهوم «سفيد» است به مشكوكيت امكانى (يعنى: امكان تشكيك در صدق) چنانكه مرتبه دوم چنين بود، يا مشكوكيت فعلى چنانكه مرتبه سوم اينچنين بود.

در مرتبه دوم‌، امكان تشكيك در صدق مفهوم «سفيد» وجود دارد؛ زيرا «سفيدى» به «ضد آن» اختلاط كمى پيدا كرده است كه راه را براى تشكيك در صدق باز كرده است.

و در مرتبه سوم‌ تشكيك بالفعل وجود دارد.

در ميان مرتبه «سفيد خالص»- كه مرتبه اعلاى صدق «سفيدى» است- و مرتبه «ضد سفيدى»- كه از «سفيدى تهى» است و مصداق «سياهى» است مثلًا- مراتب بسيارى وجود دارد كه مصاديق آن دو مرتبه كلّى «مشكوك الصدق بالإمكان»، و «مشكوك الصدق بالفعل» مى‌باشند. مصاديق اين مراتب وُسطى كه مراتب مشكوك الصدق بالإمكان يا بالفعل‌اند هرچه به رأس اين مخروط- يعنى: مرتبه «سفيدى خالص»-، نزديك تر مى‌شوند، صدق «سفيد» بر آنها اقوى و اشدّ است و هرچه از رأس مخروط دورتر مى‌شوند، صدق مفهوم «سفيدى» بر آنها ضعيف‌تر مى‌شود؛ تا آنجا كه مفهوم «سفيد» از آنها كاملًا منتفى گردد و مصداق «ضد سفيد»- يعنى «سياهى» به عنوان مثال- بشوند.

بنابر اين، آنچه شدّت و ضعف صدق مفهوم «سفيد» به وسيله آن سنجيده مى‌شود آن مصداق «برترين سفيدى» است كه «سفيدى خالص» در آن جلوه گر شده است.

مصداق برترين كه «سفيدترين» است معيارى است كه با آن اصل صدق «سفيدى» و شدّت و ضعف «سفيدى سفيدهاى ديگر» معين مى‌شود، و صدق «سفيدى» بر هر مرتبه‌اى بستگى به اين دارد كه با آن مصداق برترين، شباهتى بيشتر از شباهتش با مصداق ضد داشته باشد.