اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٢٧ - توضيح بيشتر

در قرآن كريم «شاهد» يا «شهيد» به معناى همان مصداق برتر يك طبيعت ذات مراتب است كه معيارى براى ارزيابى ساير مراتب آن طبيعت است.

رسول اكرم (ص) و اهل بيت گراميش (عليهم السلام)، مصاديق تامه «شاهد» و «شهيد» در عُرف واژگان قرآنى به شمار مى‌روند. خداى متعال فرمود: (فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‌ هؤُلاءِ شَهِيداً)[١]. در اين آيه- و آيات مشابه ديگرى- رسول اكرم (ص) «شاهد بر امّت» معرّفى شده است و در آيه ديگرى در سوره هود، اميرالمؤمنين صلوات الله عليه به عنوان «شاهد» شناخته شده است: خداوند فرمود: (أَ فَمَنْ كانَ عَلى‌ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ)[٢] و در جاى ديگر امامان معصوم صلوات الله عليهم شاهدان بر امت و رسول اكرم (ص) شاهد بر اين شاهدان معرّفى شده‌اند. خداوند فرمود: (وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً)[٣]. در روايات متعدّد (أُمَّةً وَسَطاً) به امامان معصوم تفسير شده كه قرائن قرآنى صحّت اين تفسير را تاييد مى‌كنند. امامان معصوم (عليهم السلام) در اين آيه به عنوان «شاهدان بر مردم» معرفى شده‌اند و رسول اكرم (ص) نيز «شاهد» بر آنان معرفى شده است.

همان‌گونه كه در آيه نخست ملاحظه مى‌كنيم هر امتى را شاهدى است كه به وسيله او جايگاه كليه افراد آن امت از نظر تقوى و ايمان و فضيلت با آن شاهد ارزيابى شده و تعيين مى‌گردد.

خلاصه آنچه در اين قاعده گفتيم: اين است كه در نتيجه رابطه‌اى كه در اثر وضع بين لفظ و طبيعت معنا به وجود مى‌آيد، لفظ از ذات و حاق طبيعت صرف و محض حكايت مى‌كند، و در نتيجه در آنجا كه طبيعت از نظر وجودى ذات مراتب است مرتبه اعلى مصداق اتمّ طبيعت و معيار سنجش ساير مراتب است، و مراتب ديگر به ميزان قرب و بعد شباهت و انسجامى كه با

[١] . سوره نساء: ٤١.

[٢] . سوره هود: ١٧.

[٣] . سوره بقره: ١٤٣.