اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٥ - ٥ تعريف محقق خوئى(رحمة الله عليه)

٥) تعريف، شامل بسيارى از قضاياى اصولى- كه متضمّن صغراى استدلال فقهى‌اند- نمى‌شود: نظير: مباحث مربوط به «دلالت الفاظ» (نظير: «دلالت امر بر وجوب»، يا «دلالت نهى بر حرمت») و نيز مباحثى نظير: «اقتضاى امر به شئ، نهى از ضد را» و نيز مبحث «امتناع اجتماع امر و نهى بر معنون واحد».

اين دسته از مباحث، همگى صغراى استدلال فقهى قرار مى‌گيرند؛ زيرا مباحث «دلالت امر و نهى» به كبراى «حجّيت ظهور» و مبحث «دلالت امر به شئ بر نهى از ضد» به كبراى «دلالت نهى از عبادت بر فساد آن» و مبحث «امتناع اجتماع امر و نهى» به كبراى قواعد باب «تعارض»- در صورت قول به امتناع اجتماع امر و نهى- نياز دارند؛ تا بتوانند در قياس استدلالى قرار بگيرند كه نتيجه آن حكم كلّى شرعى باشد.

٥. تعريف محقّق خوئى (رحمة الله عليه)

تلميذ ارشد ميرزاى نائينى، يعنى: استاد اقدم محقّق خوئى (رحمة الله عليه)، جهت جبران و تلافى اشكالات مذكور، تعريف جديدى ارائه كرده است كه به عقيده ايشان، توانسته است كليه اشكالات پنج گانه مذكور را علاج كند. ايشان در تعريف علم اصول، چنين گفته‌اند:

هُوَ العِلمُ، بِالقَواعِدِ التى تَقَعُ بِنَفسِها فى طَريقِ استِنباطِ الأحكامِ الشَّرعيةِ الكلِّيةِ الإلهيةِ، مِن دونَ حاجَةٍ إلى ضَميمَةِ كبرَى أو صُغرَى أصُوليةٍ أخرَى إلَيهَا[١].

محقّق خوئى معتقد است در اين تعريف جديد، اشكالات تعريف ميرزاى نائينى حل شده و نواقص آن، جبران شده است:

\* امّا در بُعد عدم مانعيت:

١. اين تعريف توانسته، مانعيت نسبت به قواعد فقهيه را تأمين كند؛ زيرا با به كارگرفتن واژه «استنباط» به جاى «تمهيد»: قواعد فقهيه از شمول تعريف خارج شده‌اند؛ زيرا

[١] . المحاضرات، ج ١، ص ٨.