اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٥ - ٤ تقسيمبندى چهارم علوم

بنابر اين، علوم را به لحاظ معيارهاى ارزش يابى، مى‌توان به ترتيب ذيل، دسته‌بندى كلّى نمود:

١) علوم عقلى محض: يعنى علومى كه قضاياى آنها را تنها با معيارهاى عقلى مى‌توان سنجيد؛ نظير: رياضيات و منطق و فلسفه امور عامّه و بسيارى از قضاياى علم كلام؛

٢) علوم استقرايى عقلى: يعنى علومى كه مى‌توان از هر دو معيار قضاياى مسلّم عقلى يا مسلّمات استقرايى، در آن استفاده كرد، نظير: علوم طبيعى و علوم انسانى از منظر غير دينى؛

٣) علوم نقلى محض: يعنى علومى كه تنها با معيار نقل، مى‌توان آنها را سنجيد، علوم ادبى از اين قبيل‌اند؛

٤) علوم عقلى استقرايى نقلى: نظير علم اصول كه هر سه نوع معيار در آن كاربرد دارد و قضاياى آن را بحسب نوع مقدّماتى كه در اثبات آنها به كار مى‌رود مى‌توان با يكى از اين سه معيار سنجيد، علم فقه و علم اصول فقه از اين قبيل‌اند؛ علوم انسانى از منظر دينى را نيز مى‌توان از اين دسته علوم برشمرد.

٤. تقسيم‌بندى چهارم علوم:

تقسيم‌بندى علوم به لحاظ موضوعات.

در اين تقسيم بندى، علم به‌معناى مصطلح منظور است:

علم به‌معناى مصطلح: مجموعه‌اى از قواعد و قوانين كلّى است كه به كشف مجهول پيرامون موضوع كلّى واحد مى‌پردازند؛ علم به اين معنا، شامل فلسفه اولى و متافيزيك نيز مى‌شود. و بنابر اين تعريف مصطلح، ملاك وحدت علم، وحدت موضوع كلّى مسائل علم است.

موضوع علم از نظر كلّى، به چند نوع قابل تقسيم است: