اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٠٨ - مطلب سوم نقش اراده در دلالت وضعى به نحو حيثيت تعليلى

وضع لفظ براى معنا پيدايش امكان و صلاحيت و استعدادى است در لفظ كه هرگاه به كار رود بر معنا دلالت كند؛

٤) امكان دلالت لفظ بر معنا از شؤون و احكام مرحله وضع است؛ لكن دلالت فعلى لفظ بر معنا از شؤون و احكام مرحله استعمال لفظ است؛

٥) اگر چه انگيزه و غرض از ايجاد امكان دلالت لفظ بر معنا در لفظ استفاده از آن در موارد قصد تفهيم است؛ لكن وقتى اين امكان در لفظ به وجود آيد خود به خود، هر جا استعمالى باشد دلالت لفظ بر معنا فعليت خواهد يافت. بنابر اين، فعليت دلالت لفظ بر معنا پس از پيدايش امكان دلالت بر معنا در لفظ وابسته به اراده لافظ نيست؛ بلكه وابسته به استعمال است؛ چه آنكه اراده يا قصد تفهيمى وراى آن استعمال باشد يا نباشد.

بحث درباره وضع- كه ركن اول دلالت است- در اينجا به پايان رسيد. اكنون، نوبت آن است كه به تبيين قواعد عامه دلالت ناشى از وضع بپردازيم: