اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٩٠ - ٤ تقسيم محقق شهيد صدر(رحمة الله عليه)

گاهى به اين نحو است كه جعل شرعى به لحاظ طريقيت و كاشفيت از واقع بوده، و گاه جعل شرعى بدون لحاظ كاشفيت و طريقيت به واقع است.

بنابر اين اقسام مباحث علم اصول از اين قرار خواهند بود:

١) مباحث دليل لفظى يا مباحث الفاظ؛

٢) مباحث دليل عقلى يا مباحث استلزامات عقلى؛

٣) مباحث دليل استقرايى، كه در اينجا درباره تواتر و اجماع و از اين قبيل مطالب بحث خواهد شد؛

٤) مباحث دليل شرعى كه درباره ادلّه‌اى بحث مى‌كنند كه دليليتشان به وسيله جعل شرعى است، كه اين دسته از مباحث بر دو قسم‌اند، زيرا: دليل مجعول شرعى گاه اماره است و گاه اصل و لذا اين مبحث به دو بخش تقسيم مى‌شود: مبحث امارات و مبحث اصول عملى شرعى؛

٥) مباحث اصول عملى عقلى كه درباره قواعدى بحث مى‌كنند كه عقل بدان‌ها حكم مى‌كند در موارد كوتاه دستى از ادله مجعول شرعى.

\* شيوه دوم تقسيم‌بندى مسائل علم اصول در مدرسه مرحوم شهيد صدر (رحمة الله عليه):

همان گونه كه اشاره شد، در تقسيم اوّل، «تنوّع مسائل اصولى» به لحاظ نوع دليليت منظور بود؛ لكن در اين تقسيم، «تنوّع مسائل اصولى» به لحاظ نوع دليل- فى ذاته- منظور است.

تنوّعى كه ميان ادله اصولى به لحاظ ذات آنها برقرار است آن تنوّعى كه منشأ اثر اصولى است، تنوّع به لحاظ مجعول شرعى بودن يا نبودنِ دليل و نيز، در آنچه مجعول شرعى است لحاظ كاشفيت و عدم لحاظ آن است و لذا بنابر اين تقسيم بندى، ادلّه به دو قسم كلّى تقسيم مى‌شوند: ادله شرعيه و ادله عقليه.

ادله شرعيه به دو قسم تقسيم مى‌شوند:

١) دليل‌هايى كه شارع در جعل آنها كاشفيت از واقع را لحاظ نموده كه از آنها به ادلّه تعبير مى‌شود؛