یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦ - تئوری فطرت

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٥٦

٦. رجوع به صفحه ٥١ ماتریالیسم تاریخی پ. رویان و مخصوصاً حاشیه ما بر آن صفحه در مابه الامتیاز انسان از حیوان.

ایضاً صفحه ٥٢ ...

ایضاً مکانیسم اجتماع دکتر ترابی صفحه ...

٧. در ورقههای ماتریالیسم تاریخی و هم در کتاب جهان بینی اسلامی [گفتهایم] که ماتریالیسم تاریخی مبتنی بر چند نظریه است که همه آنها ارکان جهان بینی مارکسیستی را تشکیل میدهد، اصل اول این بود:

تقدم جامعه شناسی انسان بر روان شناسی او. از کتاب ماتریالیسم تاریخی پ. رویان ص ٣٧ از کتاب تفکرات اجتماعی هایمن لوی این مطلب را نقل کردیم و در کتاب مکانیسم اجتماعی دکتر ترابی نیز این مطلب یادآوری شده که مارکسیسم نظریه اصالت اجتماع را در مقابل اصالت فرد پذیرفته که انسان قبل الاجتماع ماده خام انسان است و غرایز زیستی انسان منحصر است به غرایز حیوانی، همه ابعاد روانی انسان در جامعه و به وسیله عوامل اجتماعی تشکیل میشود، و در میان عوامل اجتماعی اولویت و اصالت از بنیاد اقتصادی است.

جان مطلب همین جاست. از نظر معارف اسلامی، روان شناسی انسان بر جامعه شناسی او تقدم دارد، ابعاد روانی انسانی وسیله طبیعت و خلقت ساخته میشود، جامعه انسان را در ابعادی که به حکم خلقت دارد پرورش میدهد، مثل بعد علمی، بعد اخلاقی، بعد زیبایی، بعد مذهبی، نه اینکه بُعد به او میدهد. البته بعدی که جامعه بدهد اصالت ندارد. آری جامعه انسان را در ابعادی که دارد پرورش میدهد (قد افلح من زکیها- بنا بر اینکه به معنی تنمیه باشد) و یا آن را از مسیر اصلی منحرف میکند و شکل ضدی به او میدهد (و قد خاب من دسّیها).

٨. همانطور که در درسهای مارکسیسم قم (بحث فطرت) گفتهایم، تنها با قول به فطرت است که انسان، هم از جهت ادراک و تفکر و هم از جهت گرایش و احساسات عالی انسانی «جهتدار»