یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٦ - مسائل کلی در اخلاق

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٦٦

٦. ایده آل و مُثُل اعلی در اخلاق.

٧. قابلیت تغییر و اخلاق فطری و غیر فطری (رجوع به تطور ملل).

٨. آزادی و جبر- سرنوشت و قضا و قدر.

٩. تأثیر محیط طبیعی در اخلاق.

١٠. رابطه اقتصاد و زندگانی اجتماع با اخلاق و اینکه اخلاق دوره صیادی با اخلاق دوره کشاورزی و اخلاق دوره ماشینی متفاوت است.

١١. عامل وراثت و عوامل محیط اجتماعی.

١٢. مسئله سعادت.

١٣. رابطه اخلاق با جهان بینی فلسفی.

١٤. دسته بندی مکتبهای اخلاقی.

فرق اخلاق و تربیت

١٥. فرق اخلاق و تربیت. تربیت مجرد است از اینکه جنبه سازگاری با نوع و خروج از حالت طبیعی فردی و خدمت به غیر یعنی سایر انسانها در آن باشد یا نباشد. جانی تربیت کردن هم تربیت است. لژیونهای استعماری جانی تربیت میکنند، جانیها را انتخاب و جانی ترشان میکنند. نام این گونه تعلیم و پرورش تربیت هست اما اخلاق نیست و لهذا روش ماکیاولی و نیچه را تربیت میشود گفت اما اخلاق نمیشود گفت، مگر آنکه اخلاق بالمعنی الاعم و بالمعنی الاخص اصطلاح کنیم.

رابطه اخلاق و ارزیابیها

١٦. تفاوت سیستمهای اخلاقی به تعیین ارزشها و بالا و پایین بردن ارزشها برای بشر است. اگر بخواهیم بفهمیم فلان آیین یا فلان فیلسوف مکتبی دارد در اخلاق یا ندارد، باید ببینیم نظر خاصی در ارزیابی اشیاء و حالات بشر دارد یا ندارد؛ اگر نظر خاصی در ارزیابی دارد، مکتب شمرده میشود و ارزیابی تا حدود زیادی تابع جهان بینی است. (رجوع شود به نمره ١٩)