یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٩ - یادداشت عرفان و تصوف - مسائل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ٣٦٨

از:

الف. عقیده فنا و محو شخصیت که صوفیه فنا، محو، استهلاک مینامند ظاهراً در اصل هندی است. (تاریخ تصوف ص ١٦٤)

اولًا این عقیده در نو افلاطونیان هم بود. ثانیاً فنای هندی همچنان که خود نویسنده در صفحات ١٦٦ و ١٦٨ اعتراف میکند فنای بودایی منفی است، از بین بردن مبدأ میل است برای فرار از رنج؛ فنای صوفی اتصال با حق است و عین ابتهاج و سرور است.

ب. ترتیب مقامات سلوک، هندی است اگرچه جزئیات شروط سلوک و خصوصیات مقامات راه با یکدیگر فرق دارد. (تاریخ تصوف ص ١٦٥)

اولًا مطابق آنچه نیکلسون در مقاله میراث اسلام ص ٨٣ گفته است اولین کسی که در مقامات سلوک کتاب نوشت حسن بصری متوفای ١١٠ هجری است و مسلماً تا آن وقت تأثیر هندی رخ نداده بود.

ثانیاً در کلمات مولی جملههای: تدافعته الابواب الی باب السلامة و یا: قد احیا عقله و امات نفسه، حتی دقّ جلیله و لطف غلیظه و برق له لامع کثیر البرق آمده است.

ثالثاً تعبیر قرآن به اینکه رجوع همه اشیاء به خداست و طرح مسئله قرب به خدا و تعبیر به صراط مستقیم، همه میتواند الهام بخش راه، مراحل، منازل باشد.

رابعاً طرح درجات ایمان نیز خود میتواند الهام بخش این حقایق باشد.

خامساً در ص ٨٩ خود نویسنده از استفن که فلسفه نو افلاطونی را در شرق آورد نیز نقل کرد که در مقامات سلوک بحث کرده است.

ج. به عقیده فون کرمر خرقه پوشیدن که رمز فقر و انزواست، اگرچه خود عرفا منتسب به پیغمبر میکنند، از رسوم هندیهاست.

(شاید)

د. ذکر (ورد) با هیئت مخصوص نیز به عقیده فون کرمر از هندیها