یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٩ - اخلاق - معیار فعل طبیعی و فعل اخلاقی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١١، ص: ١٣٩

این مسئله در علوم نظری هست که هرکس از دیدگاه خاص خود به جهان مینگرد و نمیتواند جز این باشد، جبر است. در اخلاق این مطلب بسی شدیدتر است و اگر دیدگاهها را و باید و نبایدها و خوب و بدها را و زشت و زیباها را نسبی بدانیم معیاری در کار نخواهد بود؛ انسان راستین، انسان متعالی، انسان کامل، انسان آرمانی در کار نخواهد بود.

اخلاق چگونه رفتار کردن و چگونه بودن و بالاتر چه بودن است.

تعریف فعل اخلاقی:

الف. آنچه برای لذت و الم نباشد- کار مادر و کار تعصب قبیلهای نقض است.

ب. آن که برای ترس و یا سود نباشد- کارهای عقدهای مورد نقض است، همچنین کار مادرانه که غریزی است و مشترک میان انسان و حیوان است.

ج. آنچه که فقط به خاطر وظیفه باشد نه برای منظوری، آن منظور هرچه میخواهد باشد.

احکام کلی درباره راستگویی و راست روی، نیکوکاری و خدمتگزاری، خیر عام، برای نیکی، آزاد و آزادیخواه بودن، عدالت گستری، ستیزه با ستمگر، ایثار، شجاعت.

اخلاق - معیار فعل طبیعی و فعل اخلاقی

یکی از مسائل مهم و قابل بحث این است که معیار اخلاقی بودن یک فعل و فرق آن با یک فعل عادی و طبیعی چیست؟ به عبارت دیگر تعریف اخلاق به عنوان یک حالت روحی انسانی چیست و تعریف اخلاق به عنوان یک علم چیست؟ همه اینها با به دست دادن معیار فعل اخلاقی و بیان فرق آن با فعل عادی و طبیعی روشن میشود. مجموعاً در اینجا نظریاتی بیان شده است: