مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٤ - بیان علامه طباطبائی ( ره )

درون، یک یقین و یک اراده برای انسان پیدا میشود؛ کأنّه انسان تدریجا خودش به خودش تلقین میکند که من باید چنین باشم، من باید چنان باشم، بعد علم و یقین پیدا میکند که همین طوری که میخواهد باشد هست؛ و ایشان معتقد بودند و هستند که بشر هر کاری را که به آن علم و ایمان پیدا کند و از روی علم و ایمان اراده میکند میتواند انجام دهد. اگر ما همین جا که نشستهایم واقعا این یقین و ایمان از یک راهی در ما پیدا شود که بپریم برویم بالا، میرویم بالا (منتها این ایمان در ما پیدا نمیشود)؛ یعنی همه چیز در آن قدرت علمی بشر است اگر این یقین، این نیت و این ایمان در بشر پیدا شود. منتها آن ایمان، گزاف پیدا نمیشود، یک ریشه و مبنایی میخواهد. ولی به هر حال ریشه اثر گذاشتن ریاضتها روی روح و نفس انسان این است که در انسان این نیت و این علم و این اراده پیدا میشود، این اراده در وجود انسان طلوع میکند. اراده که پیدا شد، میشود.

در همین کلمات امروزیها هم من میبینم که برگشت حرفشان به همین حرف است. بعد ایشان برای این مطلب شواهدی از اخبار و احادیث نقل میکنند، که شواهد زیاد است. از جمله حدیث معروفی است که ایرانشهر هم در کتاب خودش آن را آورده است که: «ذُکرَ عِنْدَ النَّبِی صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ انَّ بَعْضَ اصْحابِ عیسی کانَ یمْشی عَلَی الْماءِ» به حضرت رسول عرض کردند بعضی از اصحاب حضرت عیسی بودند که اینها روی آب راه میرفتند و غرق نمیشدند. پیغمبر فرمود: «لَوْ کانَ یقینُهُ اشَدَّ مِنْ ذلِک لَمَشی عَلَی الْهَواءِ» [١] اگر یقینش از این بیشتر میبود روی هوا هم پرواز میکرد.

امام صادق در حدیث معروفی میفرماید: «ما ضَعُفَ بَدَنٌ عَمّا قَوِیتْ عَلَیهِ النّیة» [٢] یعنی بر هر چیزی که نیت انسان قوّت و نیرو بگیرد بدن ناتوانی ندارد؛ یعنی خیال نکنید که یک چیزی را انسان قدرت نیت پیدا کند بعد بدن نتواند انجام بدهد؛ هر چه را که انسان نیت و اراده کند- به شرط اینکه اراده باشد- بدن توانایی انجام آن را دارد.

حدیث معروفی است که فقها آن را توجیه فقهی میکنند که البته آن توجیه فقهی هم درست است ولی ایشان از آن یک مفهوم دیگری هم استفاده کردهاند. از احادیث متواتر است که شیعه و سنی روایت کردهاند. پیغمبر اکرم فرمود: «انَّمَا الْاعْمالُ بِالنّیاتِ» [٣] یعنی عمل به نیت بستگی دارد. از نظر فقهی معنایش این است که خوبی و بدی عمل تابع خوبی و بدی نیت است؛ اگر نیت انسان خوب باشد عملش خوب است، اگر نیت بد باشد عملش بد است. ایشان میخواهند این مفهوم را استفاده کنند که عمل انسان واقعا از هر جهت بستگی دارد به نیت؛ یعنی هر کاری که انسان نیت آن