مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١٨ - مقصود از « روح » در آیه سوره اسراء

درباره انسان اگر نفس اطلاق شود، همان روح انسان است. فلاسفه کلمه «روح» و «نفس» را در دو مفهوم متفاوت به کار میبرند (١)؛ وقتی که «نفس» میگویند، بیشتر به جنبههای تعلقات روح به بدن توجه دارند و لذا وقتی میگویند امور نفسانی یعنی امور شهوانی و امور بدنی، و وقتی که «روح» میگویند، بیشتر به جنبههای بینیازی انسان از بدن توجه میکنند؛ میگویند «امور روحی» و بیشتر به جنبههای مستقلش نظر دارند.

و این که فرمودید خوب است در اینجا بیشتر بحث شود، من هم عقیده دارم که باید هرچه بیشتر بحث شود، چون واقعا همه ما پیش خودمان این طور خیال میکنیم (٢) که فکری نداریم جز اینکه میخواهیم آنچه در متن قرآن (در درجه اول) و در سایر متون اسلامی هست در این زمینه به دست آوریم و بدانیم نظر قرآن چیست، و بعد که نظر قرآن و اسلام را صد درصد درک کردیم، آنوقت دنبال توجیه علمی و فلسفی مطلب برویم و ببینیم این نظر از نظر علمی یا فلسفی اشکالی دارد یا تأیید میشود. نظریات جناب آقای مهندس بازرگان در اینجا خیلی مفید است و مخصوصا بحثی که در کتاب ذره بیانتها کردهاند بسیار بحث ذیقیمتی است. ایشان کلمههایی را در قرآن پیدا کردهاند و گفتهاند هر یک از این کلمهها یک جای مخصوص دارد و از یک معنی مخصوصی حکایت میکند. این، جزء مسائلی است که البته قبل از ایشان دیگران هم (مثل ملاصدرا) گفتهاند، ولی آنها که در مسیر فرهنگ اسلامی بودهاند بعد از هزار سال به این نکته برخورد کردهاند و آقای مهندس بازرگان ابتکارا و ابتدائا خودشان به این مطلب رسیدهاند. این، مطلب بسیار نفیسی است که «امر» و «کلمة» و «روح» در قرآن هرکدام مفهوم خاصی دارند، و این کلماتی که قرآن به کار میبرد همان کلماتی است که مردم هم به کار میبرند ولی قرآن اینها را در جاهایی به کار میبرد که از مجموعه قرائن، انسان میتواند بفهمد که نظر قرآن یک نظر خاصی است. انشاءاللَّه در جلسه آینده راجع به همین تعبیرات بحث خواهیم کرد.