پس همین نیروی «انطباق با محیط» که در درون موجود زنده هست، خودش نشانهای است از تأثیر و دخالت یک عنصر سوم (به اصطلاح) غیر از دو عنصر موجودی که در همه اشیاء دیگر هست.

جهش

مسأله جهش یک مسأله بسیار قابل توجه و قابل مطالعه است. این مسأله، هدفدار بودن نیروی حیات و دخالت عنصر سومی را که یا خود شاعر است و یا بالاخره از یک مبدأ شاعر اداره و تدبیر میشود، به نحو خیلی بارزی نشان میدهد. داروین به تغییرات تدریجی قائل بود و میگفت که مثلا تمام خصوصیاتی که در انسان نسبت به نسلهای خیلی خیلی پیش هست، تدریجا پیدا شده و بعد تراکم و تکامل پیدا کرده و از نسلهای پیش به نسلهای بعد منتقل شده و به این صورت درآمده است [٢].

ولی امروز ثابت شده است که بسیاری از تغییراتی که در پیکر موجود زنده پیدا میشود دفعی و ناگهانی است و تدریجی نیست که بعد بشود با تصادف آن را توجیه کرد. مثلا جهاز چشم [٣] این طور نیست که تدریجی به وجود آمده باشد، بلکه دفعی و آنی و با یک جهش به وجود آمده است و این، هیچ با حسابهای تصادفی ماده و این حرفها جور درنمیآید؛ پس این هم حکایت میکند که نیروی دیگری وجود دارد و همان نیروست که این موجود را عبور داده و از این مرحله به مرحله

[١]. حالا چطور نیاز را درک میکند، این از ما مخفی است.[٢]. گو اینکه همین هم درست و قابل توجیه نبود. اگر میگفتیم ساختمان چشم انسان و این جهاز بسیار عظیم و وسیع چشم و این تجهیزات خیلی زیاد، چطور پیدا شده؟ میگفت همین طور به حسب تصادف، یکی یکی تدریجا پیدا شده. اگر در طول میلیاردها سال، تصادف یک چیزهایی به وجود بیاورد، خیلی بعید نیست که بالاخره به صورت یک عضوی این طور مجهز درآید. مثلا یک میلیون بار بر روی یک میلیون انسان پیدایش چیزهایی که مفید نبوده تکرار شده و از بین رفته و آن موجود هم از بین رفته است، در میان این یک میلیون و یا یک میلیارد بار، تصادفا یک چیز نافعی در یکی از آنها پیدا شده و تصادفا مانده و همان بوده که به نسل بعدش به ارث رسیده است.[٣]. اگر انسانی بخواهد با دست خودش ماکت آن را درست کند، شاید صدها هزار جزء باید پهلوی همدیگر بچیندتا یک چنین چیزی (همان ساختمان ظاهریاش) درست شود.