مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٢ - بیان دوم

صدر اول اسلام است؛ نمیشود بگوییم مال قرن دوم سوم است که مثلا عرفان و تصوف و فلسفه و این حرفها آمده، بلکه تاریخ صدر اول این مطلب را حکایت میکند.

همچنین راجع به صاحب آلیاسین میگوید که تا مُرد گفت: یا لَیتَ قَوْمِی یعْلَمُونَ. بِما غَفَرَ لِی رَبِّی وَ جَعَلَنِی مِنَ الْمُکرَمِینَ [١] ای کاش قوم من (همین قومی که الآن در دنیا هستند) میدانستند من الآن چقدر خوش و خرّمم.

در مورد آیات سوره واقعه گفتیم که در قرآن یک منطقی هست که ما نمیدانیم چگونه است و ماهیت آن بر ما مکشوف نیست و آن اینکه آنچه را که قرآن «نفس» میداند، میخواهد بگوید تا قبل از رسیدن به حلقوم امید بازگشت آن هست، ولی به اینجا که رسید، دیگر امکان بازگشت نیست؛ حال چه ارتباط و تعلقی [بین نفس] با حلقوم (و یا به تعبیری که در سوره «قیامه» آمده:

تراقی) وجود دارد ما نمیدانیم. میفرماید: فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ. وَ أَنْتُمْ حِینَئِذٍ تَنْظُرُونَ. وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیهِ مِنْکمْ وَ لکنْ لا تُبْصِرُونَ. فَلَوْ لا إِنْ کنْتُمْ غَیرَ مَدِینِینَ. تَرْجِعُونَها إِنْ کنْتُمْ صادِقِینَ. بعد بلافاصله میگوید: فَأَمَّا إِنْ کانَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ. فَرَوْحٌ وَ رَیحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِیمٍ. وَ أَمَّا إِنْ کانَ مِنْ أَصْحابِ الْیمِینِ. فَسَلامٌ لَک مِنْ أَصْحابِ الْیمِینِ. وَ أَمَّا إِنْ کانَ مِنَ الْمُکذِّبِینَ الضَّالِّینَ. فَنُزُلٌ مِنْ حَمِیمٍ. وَ تَصْلِیةُ جَحِیمٍ. إِنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ الْیقِینِ. بلافاصله بعد از مردن، مقرّبین وضعی دارند، اصحاب یمین وضع دیگری دارند و مکذّبین وضع دیگری.

اصل آن سؤال جناب عالی جواب داده شد؛ اگر بگویید از این عامل استفاده نکرده، [میگوییم] از این عامل استفاده کرده است. مسألهای که باقی میماند این است که اگر واقعا مسأله سؤال قبر به همان شکلِ معروف هست و فتّانَی القبر [٢] به تعبیر حدیث (یا به تعبیر بعضی احادیثِ دیگر: منکر و نکیر) میآیند و فشار قبر هست، چرا همه شؤون عالم برزخ در قرآن به این صورت ذکر نشده است. در جواب میگوییم خوب ذکر نشده باشد؛ حداکثر این است که کسی بگوید قرآن که اینها را نگفته، ما باید ببینیم احادیث قطعی متواتر در این زمینه هست که قبول کنیم یا نه، اگر نبود قبول نمیکنیم. این به مدعای ما که مسأله اثبات عالم برزخ است صدمه نمیزند. پس جواب ایراد اصلی حضرتعالی که «چرا به عنوان عامل تربیتی استفاده نشده» [این است که] نه، واقعا استفاده شده است؛ حداکثر این است که شما بگویید پس معلوم میشود فشار قبر به آن معنا درست نیست و اگر بود قرآن میگفت. فرضا ما خودمان هم فشار قبر را قبول نداشته باشیم، به این بحث امروز ما ضربهای نمیزند. پس قرآن این مطلب را بیان کرده و اگر هم این «چرا» برای ما مبهم مانده بود، به