مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٠ - سبک کلامی در اثبات نبوت

آوردند. ما یک احترام خاصی برای کلمه «معجزه» قائل نیستیم و خودمان را هم ملزم نمیدانیم که حتما این کلمه را صادق بدانیم.

در هفته گذشته من در قسمت اول یعنی مسأله «نیاز به نبوت» که آیا بشریت نیاز به نبوت دارد یا ندارد بحثی کردم که مورد ایراد بعضی از رفقا بود. بعضی از رفقا ایرادشان به این نحو بود که این مسألهای که من به عنوان نیاز ذکر کردم، چنین نیازی اصلا بشر ندارد، نمیشود ثابت کرد که واقعا بشر نیازی به نبوت و دستگاه انبیاء و به وجود پیغمبران و قهرا دینی که آنها از ناحیه خدا بیاورند دارد. و بعضی دیگر در اصل این سبک استدلال اعتراض داشتند که به طور کلی اصلا این سبک استدلال یعنی از راه نیاز وارد شدن، سبک صحیحی نیست که چون بشر نیازمند به نبوت است بنابراین انبیائی باید در جهان باشند، نبوت عامهای، نبوتی به طور کلی باید در میان بشر باشد؛ یعنی به فرضِ این هم که ما اثبات کنیم که واقعا بشر نیازمند به چنین چیزی هست و یک دلیل قاطعی پیدا کنیم برای یک چنین نیاز و احتیاجی، این امر دلیل نمیشود که هر چیزی که بشر به آن احتیاج دارد و واقعا هم احتیاج دارد، باید در جهان وجود داشته باشد. ممکن است بشر به یک چیزی احتیاج داشته باشد، احتیاجش هم واقعی باشد، ولی ما از کجا میتوانیم بگوییم که یک چنین چیزی باید وجود داشته باشد چون بشر به آن نیاز دارد؟ بعد هم استناد کردند به نوشته آقای مهندس بازرگان در کتاب راه طی شده که اصلا این سبک استدلال درست نیست.

البته من ابتدا میخواستم این بحث نبوت را همان طور که در جلسه گذشته دیدید خیلی سریع طی کنیم، در سه چهار جلسه تمام کنیم و بگذریم، بعد فهمیدیم که اساسا این جور بحث به جایی نمیرسد، هزار جور ایراد و اشکال در آن باقی میماند و خیلی ناقص و مبهم است، و گذشته از این واقعا بحث لازم و مفیدی است، هر چه بیشتر فکر کنیم ممکن است به مطالب روشنتری برسیم.

من اولا یک توضیحی باید درباره عرض خودم بدهم و بعد یک توجیهی برای بیان ایشان بکنیم و بعد هم ببینیم که دیگران چگونه بحث کردهاند.

همین مسأله نیاز و احتیاج را- که ما به این تعبیر عرض کردیم- اگر بخواهیم بحث کنیم به دو شکل میشود بحث کرد. یک شکل را در اصطلاح علمای اسلامی «سبک کلامی» میگویند که فلاسفه این را منکرند و قبول ندارند. یک سبک دیگر را «سبک فلسفی» میگویند که ما هم روی آن اساس خواستیم صحبت کنیم.

سبک کلامی در اثبات نبوت

متکلمین- که سبکشان را سبک کلامی مینامند- اساسا قانون علت و معلول و نظام سببی و مسبَّبی را در جهان قبول ندارند و آنچه را هم که دیده میشود تقریبا یک امر تشریفاتی میدانند و