مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٩ - از نظر حکمای الهی حدوث ذاتی کافی است برای مخلوقیت

داریم که قوه را منحصر بدانیم به نیروهایی که از خارج بر شیء وارد میشود؟ [چه اشکالی دارد که] در خود شیء هم قوه باشد؟ ما که جز کار در اشیاء نمیبینیم، برای کار هم مبدأ اثر فرض میکنیم.

- خوب، اگر این خاصیت از خود ماده باشد (ذاتی ماده باشد) چرا گاهی اثرش موجود نیست؟

استاد: ذاتی ماده نیست. تحلیل شیء به ماده و صورت از همین جا در میآید. اگر خاصیت از خود ماده باشد، به قول شما ذاتی است، مثل خاصیت مثلث است برای خود مثلث که آن دیگر قابل تفکیک نیست، ولی ما میبینیم از ماده تفکیک میشود، پس معلوم میشود که قوه نهفته در ماده غیر از خود ماده است. قبلا گفتیم که ما میبینیم ماده میمیرد و ماده زنده میشود، موجود معدوم میشود و معدوم موجود میشود، ماده دارای خاصیتی میشود و خاصیت از آن گرفته میشود، پس ناچار بر اساس فرض عقلی باید بگوییم چیزی با ماده توأم میشود؛ ماده در جوهر خودش کمالی پیدا میکند و گاهی این کمال از آن گرفته میشود. آن کمال هم کشفکردنی است نه حس کردنی [١]. [آن چیز «طبیعت» یا «صورت نوعیه» است.]