از ترکیب جیوه و هوا شروع میکند. اکسیژن هوا با جیوه ترکیب میشود و مادهای میدهد به نام اکسید جیوه که در آن روز به آن میگفتند جیوه قرمز. (چون هنوز حقیقت ترکیب معلوم نبود فکر میکردند اگر جیوه مدتی در مجاورت هوا قرار بگیرد تغییر رنگ میدهد، ولی بعدا ایشان جیوه قرمز را تجزیه کرد به اکسیژن و جیوه.) ایشان با دقت زیادی که اندازهگیری کرد دید در ضمن ترکیب اکسیژن و جیوه چیزی از وزن آنها کاسته نمیشود. بعد ایشان تحقیق کرد و دید در احتراقات دیگر هم قضیه از همین قرار است؛ یعنی احتراق، غیر از ترکیب اکسیژن هوا با یک ماده (مثل نفت یا بنزین) چیز دیگری نیست. در اینجا او اصل خودش را تعمیم داد به اینکه در هیچ احتراقی چیزی به نام فلورْستن از بین نمیرود؛ یعنی مقدار چوب به علاوه اکسیژن هوا که با آن ترکیب شده، مساوی است با مجموع مواد جدیدی که از آن پیدا شده (خاکستر و گاز کربنیک و اکسید کربن و ...).

و این، چون مطلب تازهای بود باعث اشتهار او شد و در شیمی هم یکی از اصلهای اساسی تلقی شد. خلاصه اینکه لاوازیه با تحقیقات و آزمایشهای خود، این نظریه را به اثبات رساند که در ضمن فعل و انفعالات شیمیایی چیزی از بین نمیرود و چیزی هم تولید نمیشود. این قانون لاوازیه است. منتها ایشان طوری تعبیر کرده که گویی مفهوم کلیتری دارد؛ میگوید:

«چیزی در طبیعت پیدا نمیشود و چیزی گم نمیشود»، ولی مقصود او از این جمله در همان حدود مورد بحث او (یعنی شیمی) بوده است. اینگونه تعبیرات، معمول است. مثلا کسی که برای خریدن گوشت به بازار میرود و پیدا نمیکند، میگوید «چیزی نبود در بازار». معلوم است که مقصودش در همان حدودی است که خودش طالب بوده.

کسانی که اعتراض کردهاند که با وجود قانون لاوازیه دیگر بحث خداشناسی مطرح نیست، شاید گول ظاهر عبارت کلی لاوازیه را خوردهاند.

تا مدت زیادی پس از او این نظریه مورد قبول بوده است، تا آنکه تحقیقات دقیقتر و توزینهای بسیار دقیق شیمیایی به عمل آمد و معلوم شد که در ضمن فعل و انفعالاتی که مولّد حرارت هستند، یک مقدار ماده از بین میرود؛ مثلا وزن آب حاصل از ترکیب هیدروژن و اکسیژن، درست برابر مجموع وزن هیدروژن و اکسیژن نیست، بلکه مقداری کمتر از آن است.

بنابراین بعضی از فعل و انفعالات با کاهش جرم انجام میگیرد (یک مقدار از جرم، کاسته و تبدیل به حرارت میشود). منتها با توزینهای معمولی که یک شیمیدان با آن سر و کار دارد، این کاهشِ بسیار جزئی مورد توجه قرار نمیگیرد. از این رو یک نفر شیمیدان، امروز هم ممکن است بگوید که در فعل و انفعالات شیمیایی مقدار جرم ثابت است، ولی با اشل دقیق فیزیکی وقتی میخواهند سنجش کنند میگویند نه، مجموع جرمهای شرکت کننده در فعل و