جور نیست. این را من در مقاله ختم نبوت در جلد اول محمد خاتم پیامبران [١] ذکر کردهام که نبوت نه به این است که شخصی معجزه و کرامت داشته باشد، به دلیل اینکه قرآن برای افرادی معجزه و کرامت نقل میکند که اساسا اینها پیغمبر نبودهاند. از نظر قرآن عمل خارقالعاده اعم است از اینکه شخص پیغمبر باشد یا نباشد. از جمله در همین داستانی که از قرآن نقل کردهاند که در جلسه سلیمان عفریت گفت من آن تخت را مثلا در ظرف دو ساعت میآورم و آن کسی که علمی از کتاب داشت- و قرآن اسمش را نبرده- گفت من در یک چشم بهم زدن میآورم، آنها اساسا پیغمبر نبودهاند. بنابراین قرآن معجزه را اعم میداند از اینکه شخص آورنده پیغمبر باشد یا نباشد؛ همچنان که حتی مسأله الهام و اینکه به کسی از غیب چیزی القاء بشود نیز اعم است از اینکه شخص پیغمبر باشد یا نباشد باز به دلیل اینکه خود قرآن برای افرادی که آنها پیغمبر نیستند این قضایا را نقل میکند مثل داستانهایی که برای حضرت مریم نقل کرده. مریم مسلّم پیغمبر نبوده، قرآن هم هر جا که پیغمبران را اسم برده اسم مریم را به عنوان یک پیغمبر نبرده و حال آنکه قرآن معجزات و خوارق عادات و الهامات و القائاتی برای مریم نقل میکند که حتی پیغمبر زمانش زکریا تعجب میکند و به مریم میگوید:«یا مَرْیمُ أَنَّی لَک هذا» اینها از کجاست؟ گفت:«هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» [٢]. بنابراین اگر ایرادی وارد باشد، بر قرآن وارد است نه بر ما، چون قرآن هم معجزه را برای غیر پیغمبران ذکر کرده، قرآن هم وحی و الهام را برای غیر پیغمبران ذکر کرده. پیغمبر چیز دیگری است. حساب نبوت حساب خبر باز آوردن است که درباره آن جداگانه باید بحث کنیم.

اما مسأله دومی که ایشان گفتند که آیا وقایع جهان جبری است یا جبری نیست؟ این اندازه که نظامی در عالم هست و روی آن نظام قضایا قابل پیشبینی است قابل تردید نیست که همین طور است و اگر غیر از این بود احدی حتی پیغمبران برایشان مقدور نبود که از آینده خبردار شوند؛ یعنی هر کسی هم که از آینده خبردار میشود از طریق نشانههایی است که از راه علتهای قبلی [برای او حاصل میشود.] اگر علم ما هم به تمام جریانهای عالم احاطه پیدا کند تمام اوضاع آینده را میتوانیم پیشبینی کنیم.

اینکه حادثهای که بعد میخواهد برای کسی پیش بیاید واقعا پیش آمدنی باشد، یک حقیقتی است. بله، یک بحث خیلی عالی فقط در میان علمای شیعه هست و در غیر علمای شیعه نیست به

[١]. [این مقاله به طور مستقل و در کتاب شش مقاله استاد شهید مطهری نیز چاپ شده است.][٢]. آل عمران/ ٣٧.