دارم، همین آقای شریعتی نقل میکنند- که او در حدود هفتصد و پنجاه مورد در این زمینه نقل کرده است. همین کتاب باد و باران آقای مهندس بازرگان، من یک دور مطالعه کردم، به نظرم خیلی فوقالعاده آمد یعنی خودش کشف یکی از اعجازهای قرآن در مسائل طبیعی است. قهرا باید همین طور باشد که اعجازهای علمی قرآن باید نو به نو کشف شود، که در این زمینه هم باز ما در کلمات پیغمبر اکرم و ائمه داریم که قرآن چون مخصوص به یک زمان معین نیست در همه زمانها تازه است و قرآن استعداد کشف جدید دارد.

سخن پیغمبر اکرم درباره قرآن

این حدیت را شیعه و سنی روایت کردهاند که پیغمبراکرم راجع به قرآن فرمود: «ظاهِرُهُ انیقٌ وَ باطِنُهُ عَمیقٌ» ظاهرش زیباست؛ همین چیزی که عرض کردیم یک جنبه قرآن جنبه زیبایی و هنری آن است و به تعبیر علمای اسلامی جنبه فصاحت و بلاغتش است. فصاحت و بلاغت اصطلاحاتی است که علمای اسلام، بعد وضع کردند و بعد پیدا شده است و کار بدی هم نکردند، کار خوبی کردند. بعد علمی در این زمینه وضع کردند. اهتمامی که علمای اسلام بعدها در علوم ادبی پیدا کردند در صرف و نحو و معانی و بیان و بدیع- که مجموع اینها را فصاحت و بلاغت و محسّنات میگویند- همه به تبع این زیبایی قرآن بود؛ چون در قرآن این زیبایی را میدیدند برای اینکه بهتر بتوانند زیباییهای قرآن راکشف کنند این علوم را ابتکار و کشف کردند. «ظاهِرُهُ انیقٌ» زیباییاش را میگوید، «باطِنُهُ عَمیقٌ» جنبه علمی و فکریاش را میگوید: و باطن آن خیلی ژرف است، ژرفاست، یعنی عمقش خیلی زیاد است مثل یک دریایی که شما در آن شناوری میکنید، یک مقدار میروید ولی آن هنوز عمق دارد، یک مقدار دیگر میروید باز هم هنوز عمق دارد، باز هم میروید هنوز هم عمق دارد. «لَهُ تُخومٌ وَ عَلی تُخومِهِ تُخومٌ» اینجا طبقه به طبقه بودن قرآن را ذکر میکند، میگوید یک نهایتی دارد ولی بالای این نهایت، نهایت دیگر است؛ حدی دارد، بالای این حد، حد دیگری است، که در این زمینه هم باز ما زیاد داریم که قرآن «عِباراتٌ وَ اشاراتٌ وَ لَطائِفُ وَ حَقائِقُ، الْعِباراتُ لِلْعَوامِّ وَ الْاشاراتُ لِلْخَواصِّ وَ اللَّطائِفُ لِلْاوْلِیاءِ وَ الْحَقائِقُ لِلْانْبِیاء» طبقه به طبقه است، یعنی درجه به درجه است، سطح به سطح است؛ یک سطح قرآن برای یک سطح از افکار است، سطح دیگری دارد برای سطح فکر بالاتری. «لا تَفْنی عَجائِبُهُ وَ لا تَنْقَضی غَرائِبُهُ» [١] شگفتیهای قرآن تمام نمیشود، عجایب قرآن پایان نمیپذیرد. معلوم است که پیغمبر اکرم از روز اول نظر داشته است به این مطلب که آنچه که امروز بشر درباره قرآن کشف میکند آخرین حد قرآن نیست؛

[١]. نهجالبلاغه، خطبه ١٨.