بحث ما درباره وحیی است که انبیاء گفتهاند. نمیخواهیم روی آن استدلال کنیم؛ میخواهیم بگوییم در قرآن راجع به وحیی که به انبیاء نازل میشود بحث شده و از مسلّمات ادیان و مذاهب است که وحی بر پیغمبران نازل میشده. این یک مطلب.

بعد گفتیم آنها که آمدند مدعی وحی شدند ننشستند وحی را تعریف کنند مثل تعاریف معمول.

ما اگر بخواهیم بفهمیم آنچه که آنها به نام وحی ادعا کردند همان مدعای آنها چیست، استدلال نکردهایم. ما وقتی میبینیم آنها که وحی را به انبیاء نسبت دادند همان را به درختها هم نسبت دادند، به زنبور عسل هم نسبت دادند، به برخی انسانهای غیر نبی مثل مادر موسی هم نسبت دادند، حتی به جمادات هم نسبت دادند، از اینجا میفهمیم آن مدعایی که انبیاء دارند به نام وحی، از نوع آن چیزی است که ما در اینها میبینیم ولی مسلّم با یک درجات قویتر و شدیدتر.

بعد گفتیم آن وحیی که به انبیاء میشود انبیاء با چه مشخِصاتی آن را ذکر کردهاند چون ما در وحی اگر بخواهیم ببینیم مشخصاتش به صورت یک ادّعا چیست، باید ببینیم مدعیان وحی، وحی را با چه مشخصاتی ذکر کردهاند. آنها هم وحی را با چنین مشخصاتی ذکر کردهاند. ما استدلال نکردیم، گفتیم آنچه که آنها با این مشخصات ذکر کردهاند ما همین قدر میتوانیم بگوییم یک امر ممکنی است یعنی دلیل بر خلافش نداریم، دلیلی نداریم که چنین چیزی ناشدنی است بلکه دلیل داریم که درجات ضعیفش- که خودشان بیان کردهاند- شدنی است و الآن در خارج وجود دارد.

پس ما مرحله امکان را بحث میکنیم نه مرحله اثبات (مرحله اثبات در باب همین معجزات باید بحث شود) و برای اینکه بتوانیم وحی را تعریف کنیم میرویم سراغ قرآن. بنابراین ما به آیه قرآن استدلال نکردیم.

- یادداشت فرمودید که در مورد بعضی از خرق عادات که به وسیله پیغمبر انجام شده بحث شود، میخواستم عرض کنم معراج پیامبر را هم که شاید جزء خرق عادات است و در قرآن هم درباره آن مفصل بحث شده یادداشت بفرمایید.

استاد: بله، بحث معراج هم بحث خوبی است و چون در قرآن آمده من موافقم [مطرح شود] اگر آقایان هم موافق هستند. آنچه که آقای ... گفتند واقعا دنباله همین بحث ماست، بنابراین دیگر لزومی ندارد از آقایان اجازه بگیریم اما این بحثی که شما میگویید بحثی است که ضمیمه بحث ما میشود. این باید با اطلاع و اجازه باشد و رفقا هم مثل اینکه قبول دارند.

- معراج جزء خرق عادت است؟