البته این فرضیه سوم فرضیه بعیدی است یعنی نمیتوان قبول کرد که واقعا انسان در جلسهای این مقدار را که میبیند این میز حرکت میکند بگوید نه، میز حرکت نمیکند، من خیال میکنم که میز حرکت میکند. این طور نیست، ولی اگر فرض هم بکنیم چنین چیزی هست باز هم از قوه شگرف روحی حکایت میکند که لااقل در انسان قوهای هست که میتواند انسان را آنچنان تحت تأثیر قرار بدهد که دنیایی را که وجود ندارد ببیند.

به هر حال همه اینها نشانههای قوای مرموز و استعدادهای غیر عادی است که در افراد بشر وجود دارد. آیا این مقدار برای اینکه نمونهای باشد و ما تعجب نکنیم از معجزات و خوارق عاداتی که به انبیاء نسبت میدهند کافی نیست؟ البته آنچه که به انبیاء نسبت میدهند با اینها خیلی تفاوت دارد، یعنی درجه بسیار شدیدتری است؛ ولی آیا اینها نشانه این نیست که در بشر یک استعداد روحی فوقالعادهای وجود دارد؟

معجزه انبیاء غیر از اینکه از نظر درجه و قوّت و شدّتْ خیلی مهمتر و فوقالعادهتر است، یک فرق دیگر هم با اینها دارد که آن فرق را باید ان شاءاللَّه در جلسه آینده بگوییم. مبنایش این است که گفتیم اساس این قضایا بیشتر بر ایمان و عقیده و فکر خود انسان است که در خود انسان چقدر این ایمان پیدا شده باشد؛ بستگی دارد که انسان ایمان به قدرت خدا پیدا کند یا ایمان به قدرت خود؛ البته هر دوی اینها یکی است یعنی آن قدرتی که در خود میبیند آن را اول قدرت حق ببیند و بعد قدرت خود، یا اینکه آن را فقط قدرت خود ببیند. اگر انسان فقط به نفس خودش ایمان پیدا کند آنجاست که القائات و الهاماتش همه میشود شیطانی. عمل ریاضتکشان منتهی میشود به ایمان قوی و شدیدی که به روح و نفس خودشان فقط، پیدا میکنند ولی ایمانی که در روح انبیاء و اولیاء پیدا میشود ایمان به قدرت بینهایت پروردگار است، خودش را هم که میبیند به عنوان پرتوی از قدرت پروردگار میبیند و به همین دلیل آنچه او میفهمد و درک میکند خطا ندارد و آنچه این میفهمد خطا دارد.

قرآن تصدیق میکند که ممکن است یک مرد آثم، گنهکار و دور از خدا دارای یک قدرت خارقالعاده بشود ولی از نظر قرآن او مؤید به تأیید شیطان است نه مؤید به تأیید رحمان:«هَلْ أُنَبِّئُکمْ عَلی مَنْ تَنَزَّلُ الشَّیاطِینُ» آیا ما به شما خبر بدهیم که شیاطین بر چه کسی نزول پیدا میکنند؟

«تَنَزَّلُ عَلی کلِّ أَفَّاک أَثِیمٍ» [١] فرود میآیند بر هر دروغزن گنهکاری؛ در عین اینکه دروغزناند

[١]. شعراء/ ٢٢١ و ٢٢٢.