کاملا از روی مطالعه بیایید بگویید تا ببینید یک حرف حسابی پیدا میکنید یا پیدا نمیکنید. چه در نبوت، چه در توحید و چه در معاد، این کتاب یک کلمه درست ندارد. در نبوت، یک اساس باطلی است که هر کسی نگاه کند اعتقادش به نبوت [سست میشود] اگر فکر کند، مگر کسی مجذوب باشد و بخواهد بخواند و نخواهد فکر کند، و الّا اگر کسی بخواهد از روی آزادفکری مطالعه کند، اساس نبوت را متزلزل میبیند، اساس توحید را هم متزلزل میبیند، اساس معاد را هم متزلزل میبیند، و ما که نباید به خاطر حب و بغض، یک چیزی را که با اصول دین سر و کار دارد اغماض کنیم.

- در قسمت اول، بنده طرفدار ویلیام جیمز نیستم که بگویم حقایق چیزهایی هستند که مفیدند، آن بحث را میدانم ولی عرض کردم که این جور باید طرح کنیم، حالا شما با طرحش مخالفید چیز دیگری است.

استاد: من مخالف نیستم، من عرض کردم یک وقت کسی به عنوان «آیات» وارد اینها میشود، خیلی درست هم هست؛ اما یک کسی میخواهد از همین آثار عادی و طبیعی استدلال کند، استدلال از راه اثر، که گفتم «برهان انّی» نامیده میشود؛ [در این صورت ممکن است آن آثار عادی و طبیعی دلالت کافی نداشته باشد.] آن، حرف بسیار درستی است. اصلا عموم مردم که تا حالا به پیغمبران معتقد شدهاند، از راه آثارشان معتقد شدهاند. در این که ما بحث نداریم، ولی ما در بحث «معجزات» وارد آن میشویم. این یک بحث علیحدهای بود که ما کردیم. بنده عرض کردم اگر این کتاب بخواهد از راه آثار وارد شود، این آثاری که اینجا ذکر شده دلالت نمیکند، یعنی اگر ما اینها را بخواهیم ملاک قرار بدهیم اصلا بر صدق انبیاء دلالت ندارد.

- منظورم این بود که آن طرز استدلال را ما معتقدیم از آن طریق شروع بکنیم اما آن کسی که شروع میکند باید دلیل بیاورد. ممکن است کسی ثابت کند فلان نوع حکومت یا فلان رژیم یک محاسنی دارد و یک معایبی، بنابراین آن افرادی که از فوائد و محاسنش میخواهند حقانیتش را ثابت کنند اشتباه کنند. اما استدلال کننده باید قوی باشد و ثابت کند معایبی ندارد.

شما فرض کردید یک استدلالی را که بر ناحق است کسی میخواهد بیان کند. طبیعی است یک موارد ضعف دارد و یک موارد قوّت، ممکن است مردم را به اشتباه بیندازد، ولی آن کسی که مدعی این نوع استدلال است او ثابت میکند که انبیاء مفید بوده و مضر نبودهاند. باید دلیل بیاورد و دلائل مخالفش هم که علیه اینها تا حالا گفته شده و فلاسفه گفتهاند و انتقاد کردهاند