آنها را بتواند جواب دهد. من میگویم طرز استدلال این طور باشد؛ حالا شما مخالفید، استدلال را جور دیگری بکنید، منتها جهات مثبتش را باید جلسه دیگر به ما بگویید چون تا حالا هر چه منفی بوده در این جهات بیان کردید.

اما مسأله آن کتاب هم که ما میگوییم، تعصب خاصی روی آن کتاب نداریم، به عنوان مثال بنده عرض کردم. اما اینکه گفتم خودشان باشند، برای اینکه آدم وقتی که میخواهد یک مطلبی را رد کند اول باید بیانش کند، اگر همه آقایان مطالعه کرده باشند، حاضرالذهن باشند و خوب در مسأله وارد باشند حالا شما یکی یکی رد بکنید مسلّم دیگر لازم نیست خودش بیاید اینجا، اما اگر هیچ کتاب را نخوانده باشند یا ده سال پیش یک مقدارش را خوانده باشند، بعد شما هم آن را تکرار نکنید، استدلالش را هم بیان نکنید، موارد ردش را بیان کنید، من میگویم این بحث ناقص است و الّا ای بسا که شما ثابت کنید که او اشتباه کرده، ما حرفی نداریم اما طریقه بحث این نیست که دلیل طرف را نگویید، بعد مخالفش را بگویید، مثل کارهایی که الآن دولتها میکنند؛ بدون اینکه نظر فلان رهبر سیاسی و فلان کسی که انتقادی کرده بگویند، میبینیم جوابش را نوشتهاند. اصلا آدم نمیداند او چه گفته، جوابش را میخواند، بعضی از قسمتهایش را نقل میکنند.

استاد: آنچه من عرض کردم خلاصه بود، من در خلاصه چیزی فروگذار نکردم.

- اینجا واقعا یک بحث حر و آزاد است و میخواهیم جلسهای باشد غیر از این مجالس مذهبی که همه جا هست و همواره برای هم استدلال میکنند و هیچ کدامشان به درد هیچ جا نمیخورد و یا کتابهایی که مینویسند. این همه کتاب در مملکت منتشر میشود، اگر خلاصهشان را بگیرید ده در صدشان مفید نیست. ما میخواهیم بحث واقعا مفید باشد یعنی هرچه طرف مطلب دارد بیاید بیان کند و الّا حالا پیشنهاد این نیست که حتما ایشان را دعوت کنیم. اما آنچه راجع به توحید و معاد و اینها اعتراض دارید ما حرفی نداریم، به هر کتابی میشود ایراد گرفت، من خودم هم اتفاقا به آن ایراد دارم، بحثی که آنجا راجع به روح کرده بنده اعتراض دارم، بحثی که راجع به قانون احتمالات کرده بنده اعتراض دارم ولی اینها هیچ دلیل نمیشود بر اینکه اگر کسی بخواهد ردش را بگوید خودش را نگوید. خودش را باید بگوید بعد ردش را بگوید. و باز هم ما متکی هستیم به مطالعات شما و استدلالی که در جلسات بعد میخواهید بگویید چون مجموعا شما جهات مثبت قاطعی برای ما بیان نکردید گو اینکه بنده معتقدم در مسائل اجتماعی و مسائل فلسفی دلیل قاطع مثل ریاضی نمیشود