سؤال: برای اثبات نبوت، آن طور که جنابعالی فرمودید، یکی دلایلی است که متکلمین ذکر میکنند و یکی هم دلایل فلسفی و هیچ کدام از این دو دلیل این طور که فرمودید قانع کننده برای مخالفین ما یعنی آنهایی که اصلا منکر اصل نبوت هستند نیست زیرا آنها که اصلا منکر اصل نبوت هستند میگویند انسان یک عقلی دارد که در زندگی راهنمایش هست و همین طور که ما در زندگی مادی میبینیم امروز ترقیاتی کرده و راههایی رفته و بالاتر از این هم خواهد رفت و این به کمک عقل است.

بنده فکر میکنم در بین این دو دلیل که فرمودید شاید دلیل قرآنی خیلی روشنتر و واضحتر و دندانشکنتر برای اینها هست برای اینکه قرآن کریم برای بشر دو خاصیت ذکر میفرماید، یکی موضوع عقل انسان است و یکی هم احساسات و عواطف است و بشر هیچ وقت خارج از این دو خاصیت نیست؛ یعنی بشر اگر عقل تنها بود مثل ماشین بود، حرف همین ماتریالیستها درست بود برای اینکه انسان با همین عقلش میتواند جلو برود؛ ولی علاوه بر عقل، انسان یک مقدار عواطف و احساسات دارد مثل احساس جاهطلبی، احساس حسد، احساس شهوت، همینهایی که جزو عواطف و احساسات ذکر کردهاند و اینهاست که در بشر احتیاج به کنترل دارد و تمام فشار و تکیه قرآن هم روی این نکته است. به همین دلیل هم یک نمونه در خود قرآن ذکر کرده و آن نمونه سمبل و اصل است برای این موضوع که همان موضوع خلقت آدم است در آنجا که میفرماید: ما به آدم گفتیم این کار را نکن، بعد شیطان وسوسه کرد، بعد ما او را از بهشت بیرون کردیم، و دنبال آیه دارد که:«فَإِمَّا یأْتِینَّکمْ مِنِّی هُدی» شما باید بروی بیرون ولی بعدا هدایت و راهنمایی از طرف من برای شما خواهد آمد.

معلوم میشود هدف انبیاء که قرآن روی آن خیلی اصرار دارد فقط تعادل آن عواطف و احساسات بشر است و آن دلیلی که آنها میآورند که بشر عاقل دیگر احتیاجی به این ندارد که خدا یا غیب [به کمک او] بیاید، البته اگر بشر عقل خالی بود بله، ولی چون عقلی است توأم با عواطف و احساسات، برای تعدیل و تعادل این احساسات و عواطف حتما احتیاج به پیغمبر است؛ و این دلیل قرآنی است و نه فلاسفه این را ذکر کردهاند [و نه دیگران.] فلاسفه رفتهاند روی احتیاج اجتماعی بشر به هم؛ یا اگر هم [توجه آنها به تعدیل عواطف و احساسات] بوده به طرزی بوده که یک گوشه قضیه را گرفتهاند. البته آیات زیادی در قرآن هست- که جنابعالی خودتان بهتر میدانید- که اگر بخواهید، آن آیاتی را که در خود قرآن هست راجع به احتیاج به نبوت [مطرح نمایید،] و البته بعد هم راجع به اینکه چه کسی نبی باشد همان طور که فرمودید از راه آیات، که آیا نبی دلیلش چیست؟ فقط آیات و نشان دادن آیات، آیات لفظی یا آیات کوْنی، هر کدام باشد آنهم از برای اینکه ما بفهمیم که این نبی است.