استاد: مسأله روش قرآن یک چیزی است که همه میگویند که هر چه ما میگوییم روش قرآن همان است. اولا من که به آن بیان عرض نکردم؛ تازه اگر میگفتیم، بیانش درست هم بود، که چون عقل بشر ناقص است یک متمم و مکملی برای آن لازم است.

من گفتم بشر احتیاج دارد به یک ایمان، نه عقل بشر در دانستن احتیاج دارد. [اگر ایمان در کار نباشد] عقل دیگر قوه مجری نیست، بلکه حتی منفعت طلبی را تأیید میکند. عقل انسان چه حکم میکند به انسان؟ میگوید منفعتت را هر جا تشخیص میدهی برو دنبال آن. شما تا به یک مصلحت بالاتری ایمان نداشته باشید عقل به شما نمیگوید برو دنبال آن مصلحت. وقتی یک ایمان به یک مصلحت بالاتر پیدا کردید آنوقت عقل میگوید برو دنبال آن. من نگفتم که بشر چون عقلش ضعیف است، ناقصالعقل است، چون عقل خودش نمیرسد، افراد دیگری باید بیایند که عقلشان کاملتر از او باشد. ما میگوییم عقل بشر از نظر عملی همیشه انسان را هدایت میکند به منفعت و مصلحت خودش. مادام که ایمان به یک اصولی در کار نباشد عقل آدم [جز به منافع شخصی حکم نمیکند.] آنهایی هم که در دنیا منفعتطلب هستند، عقلشان کمتر از دیگران نیست بلکه شاید بیشتر است. این منفعت پرستهای دنیا که یک دنیا را فدای خودشان میکنند، اینها یعنی عقلشان نمیرسد؟ مردم احمق و کوتاه فکری هستند؟ نه، آنها هم مثل ما ملزمند که به آنچه خیر خودشان را در آن تشخیص میدهند عمل کنند ولی آنها چون به مافوق منافع فردی ایمان ندارند، مصالح خودشان را در همین منافع خودشان میدانند. اما اگر یک ایمانی پیدا شد به یک مصلحت بالاتر که این منفعت در مقابل آن مصلحت، کوچکتر بود آنوقت عقل هم آن را تأیید میکند. پس دو قوه است: قوه ایمان و قوه عقل.

و ثانیا مسأله نیاز را که عرض کردم، مگر خود قرآن همین را ذکر نمیکند؟ (ما یک آیه قرآن را که نباید در نظر بگیریم و سایر آیات را فراموش کنیم): لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکتابَ وَ الْمِیزانَ لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ [١]. میگوید ما پیغمبران را فرستادیم برای اینکه عدالت به وسیله آنها اجرا بشود. اگر بشر خودش نیازی به عدالت ندارد خدا کار لغوی کرده! این آیه نشان میدهد که بشر نیاز دارد به عدالت یا نه؟ آیا آیه نشان میدهد که اگر آنها نبودند عدالتی نبود، یا میگوید نه، دیگران هم این کار را میکردند معذلک ما پیغمبران را فرستادیم؟ پس خود آیه اصلا نشان میدهد که بشر نیازی به عدالت دارد و نشان میدهد فقط پیامبران هستند که این نیاز را بر

[١]. حدید/ ٢٥.