مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٠ - طبقه بیست و یکم

آثار میرداماد» نوشتهاند میگویند: «فخرالدین محمد حسینی استرآبادی معاصر شاه طهماسب (٩١٨- ٩٨٤) به نوشته اسکندر بیک از بزرگان سماک استرآباد بوده.

از فحوای کلام وی استفاده میشود که میرداماد مجلس درس او را دریافته ولی از لحاظ زمان همطراز او نبوده (؟) وی را در مقابل محقق خفری، محقق فخری میگفتهاند» [١] محدث قمی در الکنی و الالقاب نیز از این شخص به عنوان استاد میرداماد یاد میکند، همچنین ریحانة الادب. ولی اتفاقاً از فرد دیگری نیز عیناً به همین نام (فخرالدین استرآبادی حسینی) در همین عصر یاد شده که او نیز اهل معقول بوده، الهیات و جواهر و اعراض شرح تجرید قوشچی را حاشیه کرده است [٢] و بنا بر نقل آقای علی دوانی، حاشیه دوانی بر تهذیب المنطق را نیز حاشیه کرده است [٣]. ابتدا به نظر میرسد که دو نفر به این نام نیست، یک نفر است ولی صاحب الذریعه [٤] تصریح میکند که اینها دو نفرند؛ بعلاوه، فخرالدین سماکی محمد بن الحسن است و آن دیگری محمد بن الحسین.

ما اطلاع بیشتری از اساتید معقول میرداماد نداریم. این که فخرالدین سماکی (محقق فخری) نزد چه کسی تحصیل کرده و شاگردان دیگرش چه کسانی بودهاند و در چه سالی درگذشته است، چیز درستی نمیدانیم؛ گویند شاگرد غیاث الدین منصور دشتکی بوده است [٥] ٢. شیخ بهاء الدین محمد بن حسین بن عبد الصمد عاملی. از مهاجرین جبل عامل است. در جامعیت علوم و فنون فوق العادگی دارد. از استادان او در علوم عقلی (منطق و فلسفه) جز ملاعبد اللَّه یزدی سابق الذکر کسی را نمیشناسیم. سلسله اساتید معقول شیخ از طریق ملاعبد اللَّه به خواجه نصیرالدین طوسی و سپس به بوعلی میرسد. آنچه مسلّم است این است که شیخ علاوه بر آنکه ادیب و فقیه و

---

[١]. دفتر سوم و چهارم مقالات و بررسیها، نشریه دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ص ٢٧.[٢]. ریحانة الادب، ج ٤/ ص ٣٠٤.[٣]. شرح حال جلال الدین دوانی، ص ١٦٥.[٤]. الذریعه، ج ١/ ص ٩٩.[٥]. بنا بر یادداشتی که آقای عبد اللَّه نورانی از فضلای معاصر فرستاده و از فردوس شوشتر ص ٦١ نقل کردهاند. علیهذا میرداماد با دو واسطه شاگرد صدرالدین دشتکی است.