مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٣ - فقه و فقاهت

رودربایستی برای توقف در ایران نشوند، از زیارت حضرت رضا علیه السلام که فوق العاده مشتاق آن بودند صرف نظر کردند.

این بنده فعلًا نمیداند که مقدس اردبیلی فقه را کجا و نزد چه کسی تحصیل کرده است. همین قدر میدانیم که فقه را نزد شاگردان شهید ثانی تحصیل کرده است. پسر شهید ثانی (صاحب معالم) و نواده دختریاش (صاحب مدارک) در نجف شاگرد او بودند. در کتاب زندگی جلال الدین دوانی مینویسد که:

«ملا احمد اردبیلی، مولانا عبد اللَّه شوشتری، مولانا عبد اللَّه یزدی، خواجه افضل الدین ترکه، میرفخرالدین هماکی، شاه ابومحمد شیرازی، مولانا میرزا جان و میرفتح شیرازی شاگردان خواجه جمال الدین محمود بودهاند و او شاگرد محقق جلال الدین دوانی بوده است.» [١]

وظاهراً تحصیل مقدس اردبیلی نزد خواجه جمال الدین محمود در رشتههای معقول بوده نه منقول.

مقدس اردبیلی در سال ٩٩٣ در نجف درگذشته است. کتب فقهی معروف او یکی شرح ارشاد است و دیگر آیات الاحکام. نظریات دقیق او مورد توجه فقهاست.

٢٤. شیخ بهاء الدین محمد عاملی، معروف به شیخ بهایی. او نیز اهل جبل عامل است. در کودکی همراه پدرش شیخ حسین بن عبد الصمد- که از شاگردان شهید ثانی بود- به ایران آمد. شیخ بهایی از این رو که به کشورهای مختلف مسافرت کرده و محضر اساتید مختلف در رشتههای مختلف را درک کرده و بعلاوه دارای استعداد و ذوقی سرشار بوده است، مردی جامع بوده و تألیفات متنوعی دارد. هم ادیب بوده و هم شاعر و هم فیلسوف و هم ریاضی دان و مهندس و هم فقیه و هم مفسر. از طب نیز بی بهره نبوده است. اولین کسی است که یک دوره احکام فقه غیراستدلالی به صورت رساله عملیه به زبان فارسی نوشت. آن کتاب همان است که به نام جامع عباسی معروف است.

شیخ بهایی چون فقه رشته اختصاصی و تخصصیاش نبوده، از فقهای طراز اول به شمار نمیرود ولی شاگردان زیادی تربیت کرده است. ملاصدرای شیرازی و ملامحمدتقی مجلسی اول (پدر مجلسی دوم صاحب کتاب بحارالانوار)، محقق