مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٧ - حدیث و روایت

صحن شمالی حضرت رضا علیه السلام معروف است.

نویسندگان این سه کتاب که آنها نیز مانند پیشینیان خود نام محمد دارند به «محمدین ثلثه متأخر» معروفند.

از این هفت جامع که بگذریم، به چند جامع دیگر برمیخوریم که با ارزش و واجد اهمیتاند، از قبیل عوالم عبد اللَّه بن نوراللَّه بحرینی و جامع الاحکام سیدعبد اللَّه شبر و مستدرک الوسائل مرحوم حاج میرزاحسین نوری. کتاب اخیر مخصوصاً- که کمتر از یک قرن از تألیف آن میگذرد- جای شایستهای برای خود باز کرده است.

همچنانکه معلوم گشت، از شش نفر محدث بزرگ شیعه پنج نفر ایرانی و یک نفر جبل عاملی (شامی) است و از سه نفر محدث دیگر نیز یکی ایرانی است.

اما احادیث اهل تسنن. در میان اهل تسنن اول کسی که تدوین حدیث کرد عبد الملک بن جریح است که در قرن دوم میزیسته است. عبد الملک بن جریح عرب نیست و ظاهراً ایرانی نیز نیست. این مرد در سال ١٤٤ درگذشته است.

اولین جامع حدیثی اهل تسنن موطأ مالک بن انس است که الآن موجود است.

مالک، عرب و عرب نژاد است و یکی از امامهای چهارگانه اهل تسنن است.

در میان کتب حدیث اهل تسنن شش کتاب است که به «صحاح سته» معروف است. ما برای این که معیاری از شرکت ایرانیان مسلمان در تدوین کتب حدیث اهل تسنن به دست داده باشیم، همان کتابها را با مؤلفین آنها معرفی میکنیم:

١. صحیح بخاری تألیف محمد بن اسماعیل بخاری. این کتاب معتبرترین کتاب حدیث در میان اهل تسنن به شمار میرود. بخاری در مدت ١٦ سال این کتاب را تألیف کرده است. بنا بر نقل ابن خلکان در وفیات الاعیان [١] و محدث قمی در الکنی والالقاب، بخاری گفته است هیچ حدیثی را وارد کتابم نکردم مگر آنکه قبلًا غسل کردم و دو رکعت نماز بجا آوردم. درباره حافظه نیرومند بخاری سخنانی گفته شده است. بخاری اصلًا اهل بخاراست و در طلب حدیث به شهرهای خراسان و عراق عجم و عراق عرب و حجاز و شام و مصر سفر کرده است و عاقبت به بغداد آمده و مورد توجه اهل فضل قرار گرفته است. وفات وی در سال ٢٥٦ در یکی از