مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٦ - تعلیم و تعلم زنان

است. در آشفتگی پس از خسرو پرویز دو تن که از تخمه شاهی نبودند مدعی تاج و تخت شدند، ولی چون از تخمه شاهی نبودند نتوانستند دوام بیاورند. دختران پرویز در دوره آشفتگی پس از پرویز از آن جهت به پادشاهی رسیدند که شیرویه پسر خسرو پرویز هفده تن برادران خود را کشته بود و تنها کسی که از تخمه شاهی باقی مانده بود این دو دختر بودند. اعتقاد عظیم به خون و نژاد را با مسأله حقوق زن نباید اشتباه کرد؛ پادشاهی پوران و آزرمی دخت و همچنین تحصیلات عالیه چند زن از طبقات ممتاز را نتوان مقیاسی برای حقوق زن بهطور عموم در آن دوره قرار داد.

کریستن سن میگوید:

«منابع تاریخیای که داریم اطلاعی در باب تعالیم دختران به دست نمیدهد. بارتلمه چنین حدس میزند که تعلیم دختران بیشتر مربوط به اصول خانه داری بوده است. بعلاوه، بغ نسک صریحاً از تعلیمات زن در فن خانه داری بحث میکند. معذلک زنان خانوادههای ممتاز گاهی تعلیمات بسیار عمیق در علوم تحصیل میکردهاند.»

کریستن سن در فصل هفتم کتاب خویش که درباره نهضت مزدکیه بحث میکند میگوید:

«در توصیفی که ما در نتیجه تحقیقات بارتلمه از احوال حقوقی زنان در عهد ساسانیان نمودیم، تضاد بسیار نشان میدهد. سبب این تضاد آن است که احوال قانونی زن در طول عهد ساسانیان تحولاتی یافته است. بنا بر قول بارتلمه، از لحاظ علمی و نظری زن در این عهد حقوقش به تبع غیر بوده و یا به عبارت دیگر شخصیت حقوقی نداشت اما در حقیقت زن در این زمان دارای حقوق مسلّمهای بوده است. در زمان ساسانیان احکام عتیق در جنب قوانین جدید باقی بود و این تضاد ظاهری از آنجاست. پیش از آنکه اعراب مسلمان، ایران را فتح کنند محققاً زنان ایران در شرف تحصیل حقوق و استقلال خود بودهاند.» [١]