مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٠ - شیطان

خیال کنند که اهریمن در کیش زردشتی با شیطان در دین اسلام فرقی ندارد؛ یعنی اگر اهریمن را مخلوق اهورامزدا بدانیم مساوی میشود با شیطان که از نظر اسلام مخلوق خدا و عامل بدیهاست.

ولی اینطور نیست. شیطان از نظر اسلام نقشی در آفرینش اشیاء ندارد. در اسلام خلقت هیچ چیزی به شیطان نسبت داده نمیشود. در اسلام اصلًا چنین اندیشهای وجود ندارد که در نظام خلقت، موجودات نامطلوبی هست و میبایست نباشد و چون هست پس از یک موجود پلید ناشی شده است. از نظر اسلام همه اشیاء با دست قدرت خداوند به وجود آمده است و هرچه آفریده خوب و نیک آفریده است:«الَّذی احْسَنَ کلَّ شَی ءٍ خَلَقَهُ» [١]، «رَبُّنَا الَّذی اعْطی کلَّ شَی ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی» [٢].

قلمرو شیطان از نظر اسلام تشریع است نه تکوین؛ یعنی شیطان فقط میتواند فرزند آدم را وسوسه کند و به گناه تشویق کند، شیطان بیش از حد دعوت کردن، سلطه و قدرتی بر انسان ندارد:«وَ ماکانَ لِی عَلَیکمْ مِنْ سُلْطانٍ الّا انْ دَعَوْتُکمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لی» [٣].

ماهیت شیطان هرچه باشد، انسان بودن انسان به این است که صاحب عقل و اراده و قوه انتخاب است. انتخاب وقتی ممکن است که در مرحله اول عقل و تشخیصی باشد و در مرحله دوم دو راه ممکن در جلو انسان باشد. هر کدام از این دو رکن اگر نباشد، اختیار و انتخاب و در واقع انسانیتی در کار نیست:«انّا خَلَقْنَا الْانْسانَ مِنْ نُطْفَةٍ امْشاجٍ نَبْتَلیهِ فَجَعَلْناهُ سَمیعاً بَصیراً. انّا هَدَیناهُ السَّبیلَ امّا شاکراً وَ امّا کفوراً» [٤].

وسوسه نفس امّاره و شیطان، شرط اختیار و انتخاب و انسانیت انسان است.

همان طوری که دعوت به خیر هست و الهامات خیر هست، باید وسوسه شر هم باشد تا انسان یکی از ایندو را «انتخاب» کند و گامی در راه انسانیت که راه انتخاب و اختیار است بردارد. به قول مولانا: