مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٥ - ثنویت زردشتی

- پس بدین گونه در جهان دو خدا وجود دارد؟.

- آری در جهان دو آفریدگار هست ...

ولی ظاهراً مأخذ جوزف گئر روایات زردشتی است نه مآخذ تاریخی. اگر بخواهیم به روایات سنتی زردشتیان اعتماد کنیم بدون شک باید زردشت را ثنوی بدانیم. چه مدرکی از کتاب «وندیداد» که جزئی از اوستا ی ساسانی است بالاتر؟ در این کتاب حتی سرزمینها تقسیم شده است؛ سرزمینهای پرخیر و برکت مخلوق اهورامزدا و سرزمینهای بیخیر و برکت مخلوق اهریمن معرفی شده است.

و چنانکه گفتیم مختلف بودن مفاد گاتها سبب شده که دانشمندان درباره ثنویت و یکتاشناسی زردشت اختلاف نظر داشته باشند.

گیرشمن ایران شناس معروف در کتاب ایران از آغاز تا اسلام [١] میگوید:

«آیین زردشتی مبنی بر توحید نبود، ولی در عهد ساسانی بر اثر نفوذ ادیان بزرگ (مسیحیت) وحدت را پذیرفت.»

و برعکس، دومزیل همچنانکه سابقاً نقل کردیم معتقد است که زردشت به توحید دعوت میکرده است.

شهرستانی در الملل والنحل زردشت را موحد میداند. شهرستانی تحت تأثیر عقاید فلسفی و کلامی اسلامی مسأله خیر و شر را به نحوی توجیه میکند که فقط با اندیشههای اسلامی منطبق است نه با اندیشههای زردشتی.

حقیقت این است که اگر توحید را از همه جهات درنظر بگیریم بسیار مشکل است که بتوانیم آیین زردشت را یک آیین توحیدی بدانیم.

معمولًا بحث در اینکه آیین زردشت توحیدی است یا ثنوی، مبتنی بر این قرار داده میشود که آیا زردشت اهورامزدا را آفریننده اهریمن میداند و اهریمن را آفریده او، و یا آنکه اهریمن را قدیم و ازلی و در عرض اهورامزدا میداند؟ و چنین فرض کردهاند که اگر ثابت شود که از نظر زردشت اهریمن آفریده اهورامزداست، مطلب تمام است و آیین زردشت آیین توحیدی است.

این مطلب از نظر توحید ذاتی صحیح است ولی از نظر توحید افعالی صحیح نیست، زیرا آنچه معلوم است این است که بنا بر آثار موجود و از آن جمله گاتها،