و اعداد عقول و افلاک و ترتیب مبدعات نوشته که معشوق حکما بوده ولی از دست رفته است. تاریخ وفاتش دقیقاً معلوم نیست، احتمالًا در حدود ٤٥٠ بوده است [١] ٢. ابوالحسن بهمنیاربن مرزبان آذربایجانی. مجوس بود و مسلمان شد. معروفترین شاگردان بوعلی است. شهرت بهمنیار یکی به واسطه سؤالات فراوانی است که از بوعلی کرده و بوعلی جواب داده است (بیشتر کتاب مباحثات شیخ پاسخ به سؤالات بهمنیار است)، دیگر به واسطه کتاب معروف التحصیل است که مکرر در کتب فلسفه از آن یاد میشود. صدرالمتألهین در اسفار چندین بار مطالبی از آن کتاب و دو نوبت از کتابی از او به نام البهجة و السعادة نقل کرده است. کتاب التحصیل اخیراً جزء نشریات دانشکده الهیات و معارف اسلامی با تصحیح و تعلیق اینجانب چاپ شد.

بهمنیار در سال ٤٥٨ درگذشته است.

٣. ابوعبید عبد الواحد جوزجانی. شاگرد و مرید و وملازم بیست ساله یا بیست وپنج ساله بوعلی. همان کسی است که گزارش زندگی بوعلی را تکمیل کرد.

بوعلی به حفظ و نگهداری آثار خود همت نمیگماشت؛ در پیشامدهای مختلف رسالههای مختصر یا طولانی مینوشت و به کسی میداد بدون آنکه نسخهای از آن نگهداری کند. شاید محفوظ ماندن قسمتی از آثار شیخ مرهون همت ابوعبید است.

بخش ریاضی کتاب نجات و کتاب دانشنامه علایی وسیله او تکمیل گردیده است [٢]. از زندگی ابوعبید بیش از این اطلاعی نداریم.

٤. ابومنصور حسین بن طاهر بن زیله اصفهانی. بنا بر نقل تتمه صوان الحکمه، شفا ی شیخ را مختصر کرد و رساله «حی بن یقظان» او را شرح کرد و کتابی در موسیقی تألیف نمود و در فن موسیقی بینظیر بود و بعد از بیست و دو سال که از وفات استادش میگذشت (یعنی در سال ٤٥٠) درگذشت. ابن زیله از کسانی است که احیاناً مانند بهمنیار از شیخ سؤالاتی کرده و شیخ جواب داده است. گویند: «کتاب مباحثات در اصل سؤالاتی بوده از بهمنیار و کمی از ابن زیله و کمتری از دیگران» [٣] بوعلی شاگردان دیگر نیز داشته است که ما از ذکر آنها خودداری میکنیم.

اما افراد دیگر این طبقه که شاگرد شیخ نبودهاند:

[١]. مقدمه عبد الرحمن بدوی بر تعلیقات ابن سینا، ص ٨.[٢]. جزوه تکلیفی آقای سیدحسن احمدی علون آبادی در سال اول دوره دکترای دانشکده الهیات.[٣]. عبد الرحمن بدوی، ارسطو عندالعرب.