مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٤ - تمدن ایران

«هنر ساسانی با اشاعه شکلها و دواعی هنری خود در هندوستان، ترکستان و چین در مشرق و سوریه، آسیای صغیر، قسطنطنیه، بالکان، مصر و اسپانیا در مغرب دین خود را ادا کرد. شاید نفوذ آن به هنر یونانی یاری کرد تا از ابرام در نمایش تصویرهای کلاسیک دست بردارد و به روش تزیینی بیزانتی گراید. و به هنر مسیحیت لاتین معاضدت نمود تا از سقفهای چوبی به طارمها و گنبدهای آجری یا سنگی و دیوارهای دعامهای عطف توجه کند. هنر ساختن دروازهها و گنبدهای بزرگ که خاص معماری ساسانی بود به مسجدهای اسلامی و قصرها و معابد منتقل شد. هیچ چیز در تاریخ گم نمیشود، دیر یا زود هر فکر خلاق فرصت و تحول مییابد و رنگ و شراره خود را به زندگی میافزاید.» [١]

در کتاب ایران از نظر خاورشناسان فصل سوم تحت عنوان «منابع هنر اسلامی»، از کتاب دستی در هنر اسلامی تألیف دیمند، رئیس قسمت هنر خاور نزدیک در موزه متروپل چنین نقل میکند:

«در زمان حضرت محمد صلی الله علیه و آله عرب از خودش صنعتی نداشت، یا اگر داشت ناچیز بود. بعد از فتح سوریه و بین النهرین و مصر و ایران بود که هنرهای این ممالک را اقتباس کردند. از منابع صحف چینی به دست میآید که خلفای اموی از تمام ولایات مفتوحه مصالح و استادانی را جلب میکردند و در بنای شهرها و قصرها و مساجد جدید مورد استفاده قرار میدادند، معرّق سازهای بیزانسی و سوریهای برای تزیینات مساجد دمشق استخدام میشدند و تحت ریاست یک استاد ایرانی به کار میپرداختند. همچنین برای ابنیه در مکه صنعتگرانی از مصر و قدس و دمشق آورده شدند و این استفاده از مصالح و عمله تا عصر عباسیان ادامه یافت. طبری نیز در تاریخ خود گوید که برای بنای بغداد استادانی از سوریه و ایران و موصل و کوفه استخدام گشتند. با این ترتیب، به تدریج یک اسلوب اسلامی که از دو منبع یعنی عیسوی شرقی و ساسانی