موصول براى ايجاد اشاره وضع شدهو به همين خاطر ماى موصوله از ماى موصوفه امتياز پيدا كرده است، چون معناى ماى موصوله اين است كه در فارسى از آن به [آن چيزى‌] تعبير شده است؛ خلاف ماى موصوفه [يعنى در ماى موصوله اشاره هست و در ماى موصوفه اشاره نيست‌] پس اگر شيئ معينى در ميان باشد [ماى موصوله‌] به آن بر مى‌گردد و اگر شئ معينى در ميان نباشد پس موصول شامل همه آنچه ممكن است به آن اشاره شود مى‌گردد و علّت اينكه به همه اشاره مى‌كند اين است كه اگر بگوييم به بعضى اشاره دارد و به بعضى اشاره ندارد اين خود نوعى ترجيح بلا مرجح است؛ بنابراين مفاد آيه‌ى كريمه، به عموميّت ارث زوجه از جميع اعيان و ما ترك زوج اشاره دارد و در اين باره فرقى بين ارث زوجه از زوج يا ارث زوج از زوجه وجود ندارد.

مناقشه بر نظرصاحب كتاب «رسالة فى ارث الزوجة»

استدلال فقيه بزرگوار معاصر- دامت بركاته- از اساس مخدوشبوده وبه آن چند ايراد وارد است:

\* ايراد اول: در اينكه فراز مِمَّا تَرَكْتُمْ‌ قابليت افاده عموم دارد ترديدى وجود ندارد و با ايشانموافقيم امّا در اينكه براى عموم وضع شده باشد، مورد قبول نيست.

\* ايراد دوم: هيچ كدام از اديباننگفته‌اند كه، لفظ «ماى موصوله» همانند لفظ «كل» است و نيز هيچ كدام از اصوليين- در مباحث الفاظ عموم-، قائل نشده‌اند كه، موصول و صله جز الفاظ عموم است ولى همه «نكره در سياق نفى» را جز الفاظ عموم مى‌شمارند؛ پس لفظ «ما» از جميع جهات همچون: «معنا»، «عموم» و «خصوص»، مبهم است.

به عبارت ديگر: هيچ، اديب، فقيه و اصولى نمى‌گويد كه معناى: فَانْكِحُوا ما

[١]. ر. ك. به: رسالة فى ارث الزوجة، آيت الله العظمى لطف الله صافى گلپايگانى دامت بركاته ص ٦.