ارث زوجه - دانش، محمدحسن - الصفحة ٨٥ - كلام شيخ طوسى (رحمه الله) در «الاستبصار» عدول از «النهاية» يا اعلام نظر نهايى؟

و [سپس‌] وجه جمع بين روايات را بيان مى‌كنم بگونه‌اى كه چيزى از آنها راساقط نمى‌كنم؛ [البته‌] اگر جمع امكان داشته باشد.

- ثالثاً: لازمه‌ى كلام فقيه معاصر- دامت بركاته- اين است كه: عالم و فقيه با عظمتى همچون جناب ابن ادريس حلى (رحمه الله) كه از شاگردان مكتب شيخ طوسى (رحمه الله) است، متوجه نبوده كه كتاب «الاستبصار» كتاب فتوايى شيخ (رحمه الله) است!؟

آيا مى‌توان چنين ادّعايى را مطرح كرد؟

بخش دوم: اين بخش حاوى ايرادى به پاسخ دوم فقيه معاصر- دامت بركاته- است.

اما در مورد پاسخ دومى كه فقيه معاصر- دامت تأييداته- بيان كرده‌اند، به نظر مى‌رسد كه، حقّ با مرحوم علامه‌ى حلى (رحمه الله) است؛ يعنى زمانى كه شيخ طوسى (رحمه الله) دو توجيه خود را نقل مى‌كنند، آن‌گاه در انتهاءبه تأويل مرحوم صدوق (رحمه الله) اشاره كرده و مى‌فرمايد: «وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ بَابَوَيْهِ (رحمه الله) يَتَأَوَّلُ هَذَا الْخَبَرَ» و اين تعبير كنايى، حاكى از آن است كه: «شيخ (رحمه الله) اين استدلال را قبول نداشته است».

به عبارت ديگر، ايشان مى‌خواستند بفرمايند كه اين سخن من نيست، بلكه كلاممرحوم صدوق (رحمه الله) است.

جواب دوم‌

به نظر مى‌رسد نظر نهايى شيخ طوسى (رحمه الله) در نزاع دوم، همان كلامى است كه در كتاب‌ «الاستبصار» فرمودند، يعنى ايشان از نظرشان در «النهاية» عدول كردند.

دليل و مؤّيد عدول شيخ (رحمه الله) كلام ديگر ايشان در كتاب‌ «الخلاف» است كه در آنجا هيچ فرقى بين زوجه‌ى ذات ولد و غير ذات ولد نگذاشته‌اند و فرموده‌اند: «لا ترث المرأة من الرباع و الدور و الارضين شيئا، بل يقوم الطوب و الخشب فتعطى حقها منهو خالف جميع الفقهاء فى ذلك». [١]

[١]. ر. ك. به: الخلاف، شيخ طوسى (رحمه الله)، ج ٤، ص: ١١٦، مسئله ١٣١.