روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨٢ - ترجمه

عدل،يعنى خداى تعالى ميان خلقان انصاف كند و رها نكند كه ظلمى رود و حيفى نمايند،آنچه [١]به ترازو بر سنجند كه در او حيف و نقصانى نباشد.فرّاء گفت:

ميزان چنان كه ترازو باشد،وزن[نيز] [٢]باشد.يعنى من ثقل وزن طاعته أو معصيته، يقال:ما ميزان درهمك،أى ما وزنه.گفتند:بر حقيقت حمل نتوان كردن،براى آن‌كه اعمال ما عرض است و ثقل و خفّت در اعراض مصوّر نباشد.و اين در توسّع چنان است كه گويند:كلام فلان موزون إذا كان بقدر الحاجة،و قال الشّاعر:

قد كنت قبل لقاء كم ذا مرّة عندي لكلّ مخاصم ميزانه
يعنى معادلته و مقاومته.و حسن بصرى و مفسّران مقدّم [٣]گفتند:در قيامت ترازو باشد با كفّه‌ها [٤]و شاهين،آنگه خداى تعالى[١٧٢-پ]در يكى نورى پديد آرد و در يكى ظلمتى.هركدام كه بر يكديگر زيادت شود حكم آن را باشد.بعضى ديگر گفتند:در اين ترازو صحفهاى [٥]اعمال سنجند،صحفهاى [٦]طاعت در كفّه‌اى باشد و صحفهاى [٧]معصيت در كفّه‌اى.هركدام كه بچربد، حكم آن را باشد، فذلك قوله: فَأَمّٰا مَنْ ثَقُلَتْ مَوٰازِينُهُ فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رٰاضِيَةٍ ،گفت:

هركه ترازوى طاعتش گران باشد،او در عيشى[باشد]پسنديده.

كوفيان گفتند:«راضى»به معنى مرضىّ است،كقولهم: مٰاءٍ دٰافِقٍ [٨]،أى مدفوق.و بصريان گفتند:راضية،أى ذات رضى،و مثله قولهم:تامر و لابن و نابل و سائف،أى ذو تمر و لبن و نبل و سيف،قال الشّاعر:

و غدرتني و زعمت أنّ ك لابن فى الصّيف تامر
أى ذو لبن و تمر.

وَ أَمّٰا مَنْ خَفَّتْ مَوٰازِينُهُ، فَأُمُّهُ هٰاوِيَةٌ ،و امّا آن را كه ترازوى طاعتش سبك