روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٠ - ترجمه

كه بدان محافظت كند دوست خداى باشد:نماز و روزه و غسل جنابت،و حمل كردن بر عموم اولى‌تر باشد[١٠٢-پ].

فَمٰا لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَ لاٰ نٰاصِرٍ ،گفت: [١]اين آدمى كافر را در اين روز كه روز قيامت باشد هيچ يارى و ياورى نباشد.

آنگه قسم كرد به آسمان،گفت: وَ السَّمٰاءِ ذٰاتِ الرَّجْعِ ،به حقّ آسمان كه خداوند باران متراجع است كه يك‌بار بيايد و يك‌بار بازايستد،و گفتند:مراد به «سماء»ابر است،و عرب بر سبيل مقاربت ابر را«سماء»گويند و باران را نيز سماء گويند،يقال:اصابنا [٢]سماء،أى مطر.عبد اللّه عبّاس گفت:مراد به«سماء» ابر است و مراد به«رجع»باران است.ابو عبيده گفت:«رجع»آب باشد،قال المتنخّل الهذلىّ في صفة سيف [٣]:

ابيض كالرجع رسوب اذا ما ثاخ في محتفل يختلي
ابن زيد گفت:مراد به«رجع»آن است كه آفتاب و ماه گاهى برآيد و گاهى فروشود.

وَ الْأَرْضِ ذٰاتِ الصَّدْعِ ،و به حقّ زمين كه خداوند شكاف است،يعنى شكافته مى‌شود به نبات و درختان و جويها،و مثله قوله: ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا [٤]إلى آخرها.مجاهد گفت:مراد به اين هرجايى است كه دو كوه باشد و در ميان آن راهى بود،چنان كه مأزمين عرفات.

إِنَّهُ ،جواب قسم است،كه او،يعنى قرآن قولى است فصل،يعنى فاصل- فصل كننده ميان حق و باطل و حلال و حرام.

وَ مٰا هُوَ بِالْهَزْلِ ،و اين قرآن هزل نيست،جدّ است.