روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٧٢ - ترجمه

آدمى خداى را ناشاكر است.

و او برآن گواه است.

و او دوستى مال را سخت است.

نمى‌داند چون برانگيزند آنچه در گورهاست؟ و حاصل كنند [١]آنچه در سينه‌هاست.

[كه پروردگار] [٢]ايشان به ايشان آن روز دانا باشد.

قوله: وَ الْعٰادِيٰاتِ ضَبْحاً ،«واو»قسم است،حق‌تعالى ياد كرد به دوندگان.

مفسّران در او خلاف كردند.عبد اللّه عبّاس و عطا و مجاهد و عكرمه و حسن و كلبى و ابو العاليه و ربيع و عطيّه و قتاده گفتند و مقاتلان و ابن كيسان كه:مراد به «عاديات»اسبانند كه[در] [٣]جهاد در سبيل خداى تاختن مى‌كنند،و در حال تاختن از گلوى ايشان آواز مى‌آيد.

عبد اللّه عبّاس گفت:هيچ‌چيز از چهار پاى ضبح نكند جز اسب.اهل لغت گفتند:اصل [٤]ضبح و ضباح در آواز روباه باشد،براى اسپ به رعايت خواستند.عبد اللّه عبّاس را پرسيدند كه:ضبح چون باشد؟او حكايت آن آواز بكرد،گفت:أخ أخ [٥]!قال الشاعر في العاديات:

و العاديات اسابىّ الدّماء بها كأنّ اعناقها انصاب ترجيب[١٦٨-ر]
يعنى الخيل،و قال آخر في الضّبح:

لست بالتبّع اليمانىّ انّ لم تضبح الخيل في سواد العراق
مقاتل گفت:سورت در حقّ سريّتى آمد كه رسول-عليه السلام-ايشان را