روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٤٨
شتّى،ما بر هواى [١]مختلف بودهايم و بر رايهاى [٢]پراگنده،بهرى مؤمن و بهرى كافر و بهرى منافق.سعيد جبير گفت:بر الوان مختلف.حسن گفت:مختلفين.أخفش گفت:ضروبا.[ابن] [٣]كيسان گفت:شيعا [٤]و فرقا،[هر] [٥]گروهى را راى و مذهبى [٦]،چنانچه [٧]در ميان آدميان [٨]هست.مسيّب گفت:يعنى بر مسلمانى و جهودي و ترسايى.فرّاء گفت عرب گويند:هؤلاء طريقة [٩]قومهم،أى ساداتهم و رؤسائهم.و«طرائق»جمع طريقه باشد.سدّى گفت:مراد اختلاف مذاهب و اهواء است،كالجبريّة و القدريّة و المرجئة و غير ذلك.و واحد«قدد»قدّة [باشد] [١٠]،أى فرقة و قطعه [١١]،و أصله من القدّ و هو القطع،و قال لبيد يرثي أخاه:
لم تبلغ العين كلّ نهمتها
ليلة تمسى [١٢]الجياد كالقدد
و قال آخر:
و لقد قلت و زيد حاسر [١٣]يوم ولّت خيل عمرو قددا وَ أَنّٰا ظَنَنّٰا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللّٰهَ فِي الْأَرْضِ ،«ظنّ»به معنى علم است،گفت:
ما دانستهايم كه ما خداى را عاجز نتوانيم كرد[ن] [١٤]در زمين،يعنى[٨٣-پ] از او نتوانيم گريختن چنان كه او بر ما قادر نشود.و نصب هربا بر تميز [١٥]باشد.
وَ أَنّٰا لَمّٰا سَمِعْنَا الْهُدىٰ آمَنّٰا بِهِ ،مراد به«هدى»قرآن است،گفتند [١٦]:ما
[١] .آد و ديگر نسخه بدلها:هواهاى.
[٢] .آد و ديگر نسخه بدلها:راههاى.
[١٤] [١٠] [٥] [٣] .اساس:ندارد،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.
[٤] .آد و ديگر نسخه بدلها:شتّى.
[٦] .اساس:مذهب،با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٧] .آد و ديگر نسخه بدلها:چنان كه.
[٨] .آد،گا:در ميان ما،كا:در ميان او و ميان ما.
[٩] .آد،گا:طرائق.
[١١] .كا:قطيعه.
[١٢] .اساس:تمشى،با توجّه به كا تصحيح شد.
[١٣] .اساس:خاسر،با توجّه به كا تصحيح شد.
[١٥] .آد،گا:تمييز.
[١٦] .آد و ديگر نسخه بدلها:گفت.